Treść głównego artykułu

Abstrakt

W artykule autorki wskazują na różnorodne aspekty etyczne stosowania w edukacji metody tutoringu zarówno nauczycielskiego, jak i rówieśniczego. Podstawowym wg nich warunkiem etycznej, a zarazem efektywnej relacji tutorskiej jest – zgodnie z koncepcją samostanowienia Ryana i Deci’ego – zaspokojenie podstawowych, uniwersalnych potrzeb wszystkich partnerów interakcji: potrzeby więzi i bezpieczeństwa, potrzeby autonomii i potrzeby kompetencji. Uświadomienie sobie i uwzględnienie w działaniu tych aspektów przyczynić się może do bardziej efektywnego i etycznego korzystania z tutoringu w praktyce edukacyjnej. Autorki zachęcają do zwrócenia uwagi na obszary i czynniki ryzyka w relacji tutorskiej, m.in. ryzyko manipulacji partnerem, aby minimalizować ich wpływ na korzystną dla rozwoju obu stron relację między tutorem a jego uczniem/podopiecznym.

Słowa kluczowe

aspekty etyczne czynniki ryzyka w relacji tutorskiej etyczność i efektywność tutoringu tutoring nauczycielski tutoring rówieśniczy

Szczegóły artykułu

Biogramy autorów

Anna Izabela Brzezińska, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Instytut Psychologii

Psycholog, profesor zwyczajny w Instytucie Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz lider Zespołu Wczesnej Edukacji Instytutu Badań Edukacyjnych w Warszawie; członek Komitetu Psychologii PAN, ekspert Fundacji Rozwoju Dzieci im. Jana Amosa Komensky’ego, członek Kapituły Funduszu Społecznego Krajowej Rady Notariatu w Warszawie, laureatka Nagrody Marii Weryho-Radziwiłowicz w roku 2010. Członek Komitetów Redakcyjnych czasopism: Studia Psychologiczne, Problemy Wczesnej Edukacji, Forum Dydaktyczne, Dziecko Krzywdzone. Autorka publikacji naukowych i popularno-naukowych z zakresu psychologii rozwoju i edukacji oraz zdrowia publicznego.

Karolina Appelt, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Instytut Psychologii

Psycholog, doktor, adiunkt w Zakładzie Psychologii Socjalizacji i Wspomagania Rozwoju w Instytucie Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Kierownik Kursu Pedagogicznego przy Instytucie Psychologii UAM w Poznaniu. Interesuje się psychologią rozwoju, w szczególności okresu dzieciństwa oraz psychospołecznymi uwarunkowaniami procesu edukacji. Rozprawę doktorską pt. Psychologiczna analiza funkcjonowania nauczycieli w sytuacji zmiany spo łecznej napisała pod kierunkiem prof. dr hab. Anny I. Brzezińskiej.

Autorka publikacji naukowych i popularno-naukowych dotyczących psychologii rozwoju oraz psychologii edukacji. Współautorka książki Konstruowanie i ewaluacja projektów. Poprawa funkcjonowania osób z ograniczeniami sprawności i ich środowisk (2010, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar).

Referencje

  1. Arystoteles (wyd. 1982). Etyka nikomachejska. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
  2. Bauman, Z. (2012). O edukacji: rozmowy z Riccardo Mazzeo. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.
  3. Brockbank, A., McGill, I. (2007). Facilitating reflective learning in higher education. New York, NY: Open University Press, McGraw-Hill.
  4. Brown, A. L., Ferrara, R. A. (2000). Poznawanie stref najbliższego rozwoju. W: A. Brzezińska, G. Lutomski (red.), Dziecko w świecie ludzi i przedmiotów (wyd. 2, s. 217-258). Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo.
  5. Brzezińska, A. (1997). Refleksja w działalności nauczyciela. Studia Edukacyjne, 3, 113-131.
  6. Brzezińska, A. (2000a). Psychologia wychowania. W: J. Strelau (red.), Psychologia: podręcznik akademicki (Tom 3, s. 223-253). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
  7. Brzezińska, A. (2000b). Interakcyjny model edukacji w szkole wyższej. W: A. Brzezińska, J. Brzeziński (red.), Ewaluacja procesu kształcenia w szkole wyższej (s. 55-92). Poznań: Wydawnictwo Fundacji Humaniora.
  8. Brzezińska, A. (2007). Społeczna psychologia rozwoju. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
  9. Brzezińska, A. I. (2012). Tutoring w edukacji: kaprys, konieczność czy szansa rozwoju dla ucznia i nauczyciela? W: J. Iwański (red.), Tutoring młodych uchodźców (s. 39-63). Warszawa: Wydawca Stowarzyszenie Praktyków Kultury.
  10. Brzezińska, A., Appelt, K. (2000). Tożsamość zawodowa psychologa. W: J. Brzeziński, M. Toeplitz-Winiewska (red.), Etyczne dylematy psychologii (s. 13-44). Poznań: Wydawnictwo Fundacji Humaniora.
  11. Brzezińska, A. I., Appelt, K., Ziółkowska, B. (2010). Psychologia rozwoju człowieka. W: J. Strelau, D. Doliński (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki (s. 95-292). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
  12. Brzezińska, A. I., Rycielska, L. (2009). Tutoring jako czynnik rozwoju ucznia i nauczyciela. W: P. Czekierda, M. Budzyński, J. Traczyński, Z. Zalewski, A. Zembrzuska (red.), Tutoring w szkole: między teorią a praktyką zmiany edukacyjnej (s. 19-30). Wrocław: Towarzystwo Edukacji Otwartej.
  13. Budzyński, M. (2009). Tutoring w ALA Autorskich Liceach Artystycznych i Akademickich. W: P. Czekierda, M. Budzyński, J. Traczyński, Z. Zalewski, A. Zembrzuska (red.), Tutoring w szkole: między teorią a praktyką zmiany edukacyjnej (s. 63-69). Wrocław: Towarzystwo Edukacji Otwartej.
  14. Cole, M. (2000). Strefa najbliższego rozwoju: tam, gdzie kultura i poznanie współtworzą się wzajemnie. W: A. Brzezińska, G. Lutomski, B. Smykowski (red.), Dziecko wśród rówieśników i dorosłych (wyd. 2, s. 15-38). Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo.
  15. Czekierda, P. (2009). Co możemy zyskać w perspektywie społecznej wprowadzając tutoring do szkoły? W: P. Czekierda, M. Budzyński, J. Traczyński, Z. Zalewski, A. Zembrzuska (red.), Tutoring w szkole: między teorią a praktyką zmiany edukacyjnej (s. 15-18). Wrocław: Towarzystwo Edukacji Otwartej.
  16. Feuerstein, R., Feuerstein, S. (1994). Mediated learning experience: a theoretical review. W: R. Feuerstein, P. S. Klein, A. J. Tannenbaum, Mediated learning experience (MLE). Theoretical, psychosocial and learning implications (s. 3-51). London: Freund Publishing House Ltd.
  17. Fogel, A., King, B., Shanker, S. (red.). (2008). Human development in the twenty-first century. Visionary ideas from systems scientists. Cambridge: Cambridge University Press.
  18. Pełczyński, Z. (2006). Tutoring wart zachodu Z doświadczeń tutora oksfordzkiego. W: Tutoring w poszukiwaniu metody kształcenia liderów (s. 31-34). Warszawa: Stowarzyszenia Szkoła Liderów.
  19. Rorty, R. (1993). Edukacja i wyzwanie postnowoczesności. W: Z. Kwieciński, L. Witkowski (red.), Spory o edukację. Dylematy i kontrowersje we współczesnych pedagogiach (s. 96-102). Warszawa - Toruń: IBE/Edytor.
  20. Ryan, R. M., Deci, E. L. (2000a). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55, 68-78.
  21. Ryan, R. M., Deci, E. L. (2000b). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11, 227-268.
  22. Ryan, R. M., Deci, E. L. (2008). Facilitating optimal motivation and psychological well-being across life’s domains. Canadian Psychology, 49, 14-23.
  23. Schaffer, H. R. (2000a). Społeczny kontekst rozwoju psychobiologicznego. W: A. Brzezińska, G. Lutomski (red.), Dziecko w świecie ludzi i przedmiotów (wyd. 2, s. 72-95). Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo.
  24. Schaffer, H. R. (2000b). Epizody wspólnego zaangażowania jako kontekst rozwoju poznawczego. W: A. Brzezińska, G. Lutomski (red.), Dziecko w świecie ludzi i przedmiotów (2 wyd., s. 150-188). Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo.
  25. Sęk, H. (2001). O wieloznacznych funkcjach wsparcia społecznego. W: L. Cierpiałkowska, H. Sęk (red.), Psychologia kliniczna i psychologia zdrowia: wybrane zagadnienia (s. 5-19). Poznań. Wydawnictwo Fundacji Humaniora.
  26. Sęk, H., Brzezińska, A. I. (2008). Podstawy pomocy psychologicznej. W: J. Strelau, D. Doliński (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
  27. Thelen, E. (2005). Dynamic systems theory and the complexity of change. Psychoanalytic Dialogues, 15(2), 255-283.
  28. van Geert, P. L. C. (1994). Dynamic systems of development: change between complexity and chaos. New York, NY: Prentice Hall/Harvester Wheatsheaf.
  29. Wood, D. (2000). Społeczne interakcje jako tutoring. W: A. Brzezińska, G. Lutomski, B. Smykowski (red.), Dziecko wśród rówieśników i dorosłych (s. 214-245). Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo.
  30. Wygotski, L. S. (1971). Wybrane prace psychologiczne. Warszawa: PWN.