Pasek boczny artykułu

Pobieranie
pdf

Treść głównego artykułu

Abstrakt

W artykule zapraszamy do dyskusji dwóch tez odnoszących się do transformacyjnego potencjału badań w działaniu jako metodologii pracy edukacyjnej z nauczycielami. Pierwsza z nich dotyczy „uwięźnięcia” nauczycielek i nauczycieli w grach sił oraz sprzecznych wewnętrznie interesów w systemie edukacji, które utrudnia im realizowanie codziennych działań edukacyjnych zgodnie z ideą określaną przez Gerta Biestę jako przywracanie publicznej wartości edukacji, czyli budowania podzielanych różnorodnych światów uczenia (się) odpowiadających potrzebom rozwojowym każdego z uczniów i wspólnot. Druga – formułowana w oparciu o własne doświadczenia w obszarze dydaktyki akademickiej – wskazuje na partycypacyjne badania w działaniu prowadzone wspólnie z nauczycielkami i nauczycielami jako wartą rozważenia alternatywę wobec zakotwiczonego w dawnej „gramatyce kształcenia”, modelu przekazu wiedzy, jak i ponowoczesnego „unarzędziowiania” praktyk profesjonalnych drogę od/budowy autonomii i poczucia sprawstwa – i to zarówno nauczycielek i nauczycieli, jak i profesjonalnych badaczy.

Słowa kluczowe

Teachers, professional autonomy, agency, action research, education system, educational change in the public domain Nauczyciele, autonomia zawodowa, sprawstwo, badania w działaniu, system edukacji, zmiana edukacyjna w sferze publicznej

Szczegóły artykułu

Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Forum Oświatowe

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Licencja

Osoba publikująca wyraża zgodę na udostępnianie utworu przez Dolnośląską Szkołę Wyższą na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe, której pełny tekst dostępny jest na stronie internetowej: https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/legalcode

Osoba zgłaszająca upoważniona przez pozostałych współautorów do ich reprezentowania (autor korespondencyjny) zgłoszonego „utworu” oświadcza, że przysługują mu/jej autorskie prawa do utworu, które nie są ograniczone w zakresie objętym niniejszym oświadczeniem.

Utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza praw autorskich innych osób, ani nie jest ograniczony prawami na rzecz osób trzecich.

Utwór nie był wcześniej publikowany pod tym samym lub innym tytułem, nie stanowi również części innej publikacji. Utwór nie jest obecnie przedmiotem postępowania w innym wydawnictwie.

Osoba zgłaszająca utwór do publikacji w czasopiśmie „Forum Oświatowe” i tym samym potwierdza, że:

  1. Utwór został przygotowany zgodnie z zasadami edytorskimi obowiązującymi w czasopiśmie.
  2. Utwór zawiera informacje o źródłach finansowania badań, które stanowiły podstawę jego opracowania.
  3. Wyraża zgodę na przekazanie utworu do podwójnej recenzji, na podstawie której redakcja podejmie decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu utworu do publikacji.
  4. Wyraża zgodę na dokonanie przez redakcję koniecznych zmian utworu wynikających z opracowania redakcyjnego.
  5. Zobowiązuje się do niezwłocznego dokonania korekty autorskiej utworu, po jego akceptacji przez redakcję. Niedokonanie korekty autorskiej w terminie 14 dni od daty otrzymania materiałów, traktowane będzie za zgodę na wydanie utworu w postaci przekazanej do korekty.

Osoba zgłaszająca udziela Dolnośląskiej Szkole Wyższej nieodpłatnej, nieograniczonej terytorialnie i czasowo nieodpłatnej licencji niewyłącznej na korzystanie z utworu pod warunkiem jego przyjęcia do opublikowania w czasopiśmie „Forum Oświatowe”, na następujących polach eksploatacji:

  1. Utrwalanie, zwielokrotnianie i wytwarzanie egzemplarzy utworu techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową i zapisu elektronicznego.
  2. Obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono: wprowadzanie do obrotu, sprzedaż, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy, publiczne wystawienie, wyświetlenie, a także publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, również w sieci Internet.
  3. Włączenie utworu w skład utworu zbiorowego.
  4. Tłumaczenia na inne języki i rozpowszechniania tych tłumaczeń.

 

Publikujemy zgodnie z zaleceniami The Committee on Publication Ethics (COPE), w wolnym dostępie na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Jak cytować
Gołębniak, B. D., & Krzychała, S. (2026). Jak wyjść poza kulturowe uwięźnięcie nauczycieli w systemie oświaty? Badania w działaniu i współtworzenie przestrzeni edukacyjnej. Forum Oświatowe, 39(1(75), 35–50. https://doi.org/10.34862/fo.2026.1.3
Pobierz cytowania
Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
BibTeX

Referencje

  1. Atroszko, B. (2023). Zewnętrzne bariery zmian w edukacji: Analiza wypowiedzi
  2. nauczycieli szkół ponadpodstawowych. Forum Oświatowe, 36(2(70), 27–51.
  3. https://doi.org/10.34862/fo.2023.2.2
  4. Bacher, S., Cervinkova, H., Kraler, K., & Rasiński, L. (2022). Independence, interdisciplinarity,
  5. internationality: Toward “higher bildung” in doctoral education.
  6. Forum Oświatowe, 34(1(67), 41–164. https://doi.org/10.34862/fo.2022.3
  7. Biesta, G., & Säfström, C. A. (2023). Introduction: The publicness of education. W:
  8. G. Biesta, C. A. Säfström (red.), The new publicness of education: Democratic
  9. possibilities after the critique of neo-liberalism (s. 1–7). Routledge. https://doi.
  10. org/10.4324/9781003289067
  11. Cervinkova, H., & Rasiński, L. (2023). Public parents: Reclaiming publicness of education
  12. in the new tyrannies. W: G. Biesta, C. A. Säfström (red.), The new publicness
  13. of education: Democratic possibilities after the critique of neo-liberalism
  14. (s. 132–147). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003289067
  15. Cervinkova, H., Schratz, M., Hala, G., Pol, M., & Tinoca, L. (2019). European doctorate
  16. in teacher education: Researching policy and practice. Wydawnictwo Naukowe
  17. Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.
  18. Czerepaniak-Walczak, M. (2025). Nauczycielskie upełnomocnienie jako konstrukt
  19. pedagogiczny: Katalizator czy ograniczenie w procesie profesjonalnej emancypacji?
  20. Forum Oświatowe, 38(1(73), 11–22. https://doi.org/10.34862/fo.2025.1.1
  21. Denzin, N. K., & Lincoln, Y. S. (2009). Wprowadzenie: Dziedzina i praktyka badań
  22. jakościowych. W: N. K. Denzin, Y. S. Lincoln (red.), Metody badań jakościowych
  23. (t. 1, s. 19–75, K. Podemski, tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.
  24. Dobkowska, J., Zielińska, A., & Żytko, M. (2024). Młodzi nauczyciele odchodzą
  25. ze szkoły: Raport z diagnozy uwarunkowań odchodzenia z zawodu przez warszawskich
  26. nauczycieli o stażu pracy do 5 lat. Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
  27. https://doi.org/10.31338/uw.9788323565949
  28. Elliott, J. (2010). Używając badań do ulepszenia praktyki: Koncepcja praktyki opartej
  29. na danych empirycznych. W: H. Cervinkova, B. D. Gołębniak (red.), Badania
  30. w działaniu: Pedagogika i antropologia zaangażowane (s. 155–182, K. Liszka,
  31. tłum.). Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.
  32. Engeness, I. (2021). P. Y. Galperin’s development of human mental activity. Springer.
  33. Engeness, I., & Lund, A. (2020). Learning for the future: Insights arising from the
  34. contributions of Piotr Galperin to the cultural-historical theory. Learning, Culture
  35. and Social Interaction, 25, 100257. https://doi.org/10.1016/j.lcsi.2020.100476
  36. Engeström, Y., & Sannino, A. (2010). Studies of expansive learning: Foundations,
  37. findings and future challenges. Educational Research Review, 5(1), 1–24. https://
  38. doi.org/10.1016/j.edurev.2009.12.002
  39. Engeström, Y., & Sannino, A. (2013). Badania nad ekspansywnym uczeniem się:
  40. Założenia, wnioski, przyszłe wyzwania. Forum Oświatowe, 24(1(46), 209–266.
  41. https://forumoswiatowe.pl/index.php/czasopismo/article/view/121
  42. Gołębniak, B. D. (2005). Konstruktywizm – moda, „nowa religia” czy tylko/aż interesująca
  43. perspektywa poznawcza i dydaktyczna? Problemy Wczesnej Edukacji,
  44. (1), 13–20.
  45. Gołębniak, B. D. (2012). Ku legitymizacji badań w działaniu. W: H. Cervinkova, B. D.
  46. Gołębniak (red.), Edukacyjne badania w działaniu (s. 51–75). Scholar.
  47. Gołębniak, B. D. (2021). Refunctioning and extending ethnographic methods
  48. of data collection and analyses in educational action research. Przegląd Badań
  49. Edukacyjnych / Educational Studies Review, 35(2), 275–290. https://doi.
  50. org/10.12775/PBE.2021.043
  51. Gołębniak, B. D. (2022). Edukatorzy: Pytanie o budowanie ich tożsamości profesjonalnej.
  52. W: I. Nowosad, M. Szymański (red.), Szkoła i nauczyciel: Rozwój szkoły
  53. i rozwój nauczyciela (s. 163–175). Oficyna Wydawnicza Impuls.
  54. Gołębniak, B. D. (2025). Troska o dobrostan nauczycieli: Glosa do wiosennych wydarzeń
  55. konferencyjnych. Problemy Wczesnej Edukacji, 61(1), 37–46. https://doi.
  56. org/10.26881/pwe.2025.60.03
  57. Gołębniak, B. D., & Krzychała, S. (2015). Akademickie kształcenie nauczycieli w Polsce
  58. – raport z badań. Rocznik Pedagogiczny, 38, 97–112. https://cejsh.icm.edu.
  59. pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-issn-0137-9585-year-2015-volume-38-
  60. -article-bwmeta1_element_oai-journals-pan-pl-108167
  61. Greenwood, D. J., & Levin, M. (2009). Reforma nauk społecznych i uniwersytetów
  62. przez badania interwencyjne. W: N. K. Denzin, Y. S. Lincoln (red.), Metody badań
  63. jakościowych (t. 1, s. 77–106, M. Niezgoda, tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.
  64. Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (2010). Kontrowersje wokół paradygmatów, sprzeczności
  65. i wyłaniające się zbieżności. W: N. K. Denzin, Y. S. Lincoln (red.), Metody
  66. badań jakościowych (t. 1, s. 281–314, M. Niezgoda, tłum.). Wydawnictwo Naukowe
  67. PWN.
  68. Klus-Stańska, D. (2012). Wiedza, która zniewala – transmisyjne tradycje w szkolnej
  69. edukacji. Forum Oświatowe, 24(1), 19–36. https://forumoswiatowe.pl/index.
  70. php/czasopismo/article/view/113
  71. Klus-Stańska, D. (2017). Walka o testo-maniakalne przetrwanie, czyli po co i czego
  72. uczą się przyszli polscy nauczyciele? Rocznik Pedagogiczny, 40, 33–52.
  73. Klus-Stańska, D. (2020). Konstruktywizm edukacyjny – niejednoznaczność, kontrowersje,
  74. dylematy. Problemy Wczesnej Edukacji, 4(50), 7–20. https://bibliotekanauki.
  75. pl/articles/16538879
  76. Krause, A. (2023). Edukacja włączająca w dyskursie hipokryzji. Studia z Teorii Wychowania,
  77. (1/42), 85–101. https://doi.org/10.5604/01.3001.0016.3426
  78. Krzychała, S., & Zamorska, B. (2024). Badania nad transformatywnym uczeniem
  79. dla edukacji jutra. W: S. Krzychała, B. Zamorska, P. Jasiński (red.), Szkoła Podstawowa
  80. Spark Academy: Pomysł na inną edukację (s. 167–190). Wydawnictwo
  81. Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.
  82. Krzychała, S., Zamorska, B., & Jasiński, P. (red.). (2024). Szkoła Podstawowa Spark
  83. Academy: Pomysł na inną edukację. Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej
  84. Szkoły Wyższej.
  85. Kukyłowska, K. (2025). Jak czują się w pracy nauczycielki i nauczyciele? O dobrostanie
  86. i postrzeganiu zawodu. W: K. Paczuska (red.), Nauczycielki i nauczyciele
  87. o pracy w zawodzie: Wyniki Międzynarodowego Badania Nauczania i Uczenia się
  88. TALIS 2024 (s. 67–113). Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy.
  89. https://ibe.edu.pl/files/BIBLIOTEKA/TALIS/talis-2024.pdf
  90. Lewin, K. (2010). Badania w działaniu a problemy mniejszości. W: H. Cervinkova,
  91. B. D. Gołębniak (red), Badania w działaniu: Pedagogika i antropologia zaangażowane
  92. (s. 5–18, R. Ligus, tłum.). Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły
  93. Wyższej.
  94. Męczkowska-Christiansen, A. (2020). Pulsujące metafory dydaktyki w kleszczach
  95. języka: O lingwistycznych blokadach zmiany konstruktywistycznej. Problemy
  96. Wczesnej Edukacji / Issues of Early Education, 51(4), 87–98. https://doi.
  97. org/10.26881/pwe.2020.51.07
  98. Muszyńska, B., & Gołębniak, B. D. (2024). Między wtedy a teraz. Wyimki z międzypokoleniowej
  99. duoetnografii o teorii w działaniach nauczycieli. Forum Oświatowe,
  100. (1(71), 11–36. https://doi.org/10.34862/fo.2024.1.1
  101. Postholm, M. B. (2020). The complementarity of formative intervention research,
  102. action research and action learning. Educational Research, 62(4), 464–481.
  103. https://doi.org/10.1080/00131881.2020.1793684
  104. Rasiński, L., Toth, T., & Wagner, J. (red.). (2017). European perspectives in transformative
  105. education. Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.
  106. Reason, P., & Torbert, W. R. (2010). Zwrot działaniowy: Ku transformacyjnej nauce
  107. społecznej. W: H. Cervinkova, B. D. Gołębniak (red.), Badania w działaniu: Pedagogika
  108. i antropologia zaangażowane (s. 117–152, M. Lavergne, tłum.). Wydawnictwo
  109. Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.
  110. Strutyńska, E. (2022). Uwarunkowania dobrostanu zawodowego nauczycieli. Wydawnictwo
  111. Akademii Pedagogiki Specjalnej.
  112. Śliwerski, B. (2025). Edukacja (w) polityce. Polityka (w) edukacji: Inspiracje do badań
  113. polityki oświatowej. Oficyna Wydawnicza Impuls.
  114. Śliwerski, B. (2026, 13 marca). Rynkowa kolonizacja badań edukacyjnych. Blog „Pedagog”.
  115. https://sliwerski-pedagog.blogspot.com/2026/03/rynkowa-kolonizacja-
  116. badan-edukacyjny.html
  117. Śliwerski, B., & Paluch, M. (2021). Uwolnić szkołę od systemu klasowo-lekcyjnego. Oficyna
  118. Wydawnicza Impuls.
  119. Witkowska-Tomaszewska, A. (2026). Pomiędzy eduutopijnym a reformatorskim
  120. myśleniem nauczycieli i dyrektorów szkół podstawowych o projekcie systemu
  121. oświaty przyszłości. Forum Oświatowe. [W druku].