Pasek boczny artykułu

Pobieranie
pdf

Treść głównego artykułu

Abstrakt

W dobie powszechnego dostępu do informacji oraz intensywnego rozwoju mediów cyfrowych uczniowie stają się jedną z grup najbardziej narażonych na kontakt z dezinformacją i fake newsmi. Celem artykułu jest analiza sposobów w jaki uczniowie radzą sobie z fałszywymi informacjami oraz omówienie roli kompetencji medialnych w praktyce szkolnej. Tekst opiera się na analizie literatury przedmiotu oraz raportów międzynarodowych dotyczących edukacji medialnej i informacyjnej. Na podstawie przeglądu literatury oraz praktyki pedagogicznej wykazano, że uczniowie posiadają relatywnie wysokie umiejętności techniczne w obsłudze urządzeń cyfrowych, jednak często brakuje im krytycznego podejścia do treści medialnych Wskazano kluczowe kompetencje niezbędne do krytycznej analizy treści medialnych oraz dobre praktyki edukacyjne możliwe do wdrożenia w szkołach. Edukacja medialna realizowana w szkołach, w tym zajęcia z interpretacji treści, weryfikacji źródeł oraz analizy intencji nadawcy znacząco wpływa na rozwój kompetencji medialnych uczniów. Takie praktyki pozwalają uczniom nie tylko rozpoznawać dezinformację i fake newsy, ale też rozumieć mechanizmy ich powstawania i wpływu.

Słowa kluczowe

edukacja medialna dezinformacja kompetencje informacyjne pedagogika fake news media education disinformation youth culture

Szczegóły artykułu

Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Forum Oświatowe

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Licencja

Osoba publikująca wyraża zgodę na udostępnianie utworu przez Dolnośląską Szkołę Wyższą na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe, której pełny tekst dostępny jest na stronie internetowej: https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/legalcode

Osoba zgłaszająca upoważniona przez pozostałych współautorów do ich reprezentowania (autor korespondencyjny) zgłoszonego „utworu” oświadcza, że przysługują mu/jej autorskie prawa do utworu, które nie są ograniczone w zakresie objętym niniejszym oświadczeniem.

Utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza praw autorskich innych osób, ani nie jest ograniczony prawami na rzecz osób trzecich.

Utwór nie był wcześniej publikowany pod tym samym lub innym tytułem, nie stanowi również części innej publikacji. Utwór nie jest obecnie przedmiotem postępowania w innym wydawnictwie.

Osoba zgłaszająca utwór do publikacji w czasopiśmie „Forum Oświatowe” i tym samym potwierdza, że:

  1. Utwór został przygotowany zgodnie z zasadami edytorskimi obowiązującymi w czasopiśmie.
  2. Utwór zawiera informacje o źródłach finansowania badań, które stanowiły podstawę jego opracowania.
  3. Wyraża zgodę na przekazanie utworu do podwójnej recenzji, na podstawie której redakcja podejmie decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu utworu do publikacji.
  4. Wyraża zgodę na dokonanie przez redakcję koniecznych zmian utworu wynikających z opracowania redakcyjnego.
  5. Zobowiązuje się do niezwłocznego dokonania korekty autorskiej utworu, po jego akceptacji przez redakcję. Niedokonanie korekty autorskiej w terminie 14 dni od daty otrzymania materiałów, traktowane będzie za zgodę na wydanie utworu w postaci przekazanej do korekty.

Osoba zgłaszająca udziela Dolnośląskiej Szkole Wyższej nieodpłatnej, nieograniczonej terytorialnie i czasowo nieodpłatnej licencji niewyłącznej na korzystanie z utworu pod warunkiem jego przyjęcia do opublikowania w czasopiśmie „Forum Oświatowe”, na następujących polach eksploatacji:

  1. Utrwalanie, zwielokrotnianie i wytwarzanie egzemplarzy utworu techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową i zapisu elektronicznego.
  2. Obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono: wprowadzanie do obrotu, sprzedaż, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy, publiczne wystawienie, wyświetlenie, a także publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, również w sieci Internet.
  3. Włączenie utworu w skład utworu zbiorowego.
  4. Tłumaczenia na inne języki i rozpowszechniania tych tłumaczeń.

 

Publikujemy zgodnie z zaleceniami The Committee on Publication Ethics (COPE), w wolnym dostępie na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Jak cytować
Adamczyk, K. (2026). Dezinformacja i fake newsy w środowisku szkolnym – : znaczenie edukacji medialnej. Forum Oświatowe, 38(Nr 2 (74), 141–155. https://doi.org/10.34862/fo.2025.2.11
Pobierz cytowania
Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
BibTeX

Referencje

  1. Adamski, A., Gosek, M., Przywara, B. (2024). Kompetencje medialne uczniów i nauczycieli kluczem do edukacji w społeczeństwie zmediatyzowanym – prezentacja rezultatów projektu. Roczniki Kulturoznawcze, 2, 12146.
  2. Adamczyk, K. (2025). Media Education in the Polish System of Mainstream Education. Media-Biznes-Kultura, 18(1) https://ejournals.eu/czasopismo/media-biznes-kultura/artykul/media-education-in-the-polish-system-of-mainstream-education
  3. Allcott, H., Gentzkow, M. (2017). Social media and fake news in the 2016 election. Journal of Economic Perspectives, 31(2), 211–236.
  4. Bauman, Z. (2013). Kultura w płynnej nowoczesności. Wydawnictwo Agora.
  5. Biedrzycki, K. (2015). Elementy edukacji medialnej w podstawie programowej kształcenia ogólnego obowiązującej w polskiej szkole od 2009 roku. Jak w świetle zapisów podstawy programowej mogą i powinny być kształtowane kompetencje medialne ucznia? [w:] M. Federowicz & S. Ratajski (Eds.), O potrzebie edukacji medialnej w Polsce , 1-20. KRR i T.
  6. Blakeslee, S. (2004), The CRAAP test, California State University.
  7. Boyd, D. (2014). It’s Complicated: The Social Lives of Networked Teens. New Haven: Yale University Press. DOI:10.12987/9780300166439
  8. Bughingham, D. (2013). Media Education: Literacy, Learning and Contemporary Culture. Cambridge: Polity Press.
  9. Czopek, J. (2024). Fake newsy i dezinformacja jako wyzwanie dla nowoczesnej edukacji medialnej. Journal of Media and Social Studies 58(4), 320-333. DOI: doi.org/10.13166/jms/191693 [ dostęp: 04.01.2026]
  10. Dame Adjin-Tettey, T. (2022). Combating fake news, disinformation, and misinformation: Experimental evidence for media literacy education. Cogent Arts & Humanities, 9(1), 2037229. https://doi.org/10.1080/23311983.2022.2037229 [ dostęp: 04.01.2026]
  11. Drzewiecki, P. (2011). Edukacja medialna w Polsce w latach 2008–2011. Biuletyn Edukacji Medialnej,1, 64-75.
  12. Dyczewski, L. (2005). Konieczność kompetencji medialnej w rodzinie w: L. Dyczewski (ed.), Rodzina, dziecko, media, Wydawnictwo KUL.
  13. European Commission (2018). A multidimentional approach to disinformation.
  14. European Commission (2022). Guidelines for teachers and educators on tacking disinformation and promoting digital literacy.
  15. Fatyga, B. (2005). Kultura młodzieżowa. Wydawnictwo Naukowe PWN.
  16. Filiciak, M. (2013). Media, wersja beta. Film i telewizja w czasach gier komputerowych i Internetu, Wydawnictwo Naukowe Katedra.
  17. Gajda, J., Juszczyk S., Siemieniecki B. & Wenta K. (2000). Edukacja medialna, Wydawnictwo Adam Marszałek.
  18. Gobiec, M. (2019). Media społecznościowe jako przestrzeń socjalizacji młodzieży. Pedagogika Społeczna, 2(72), 89-104.
  19. Goldberg, D. (2017). Responding to Fake News: Is There an Alternative to Law and Regulation. Southwestern Law Review, 47, 417–447.
  20. Gorzeńska, O, Ratanowicz E. (2019). Zmiany, innowacje, eksperymenty. W poszukiwaniu inspiracji. Poradnik dla dyrektorów szkół i nauczycieli. Ośrodek Rozwoju Edukacji.
  21. Harter, S. (2012). The Construction of the Self: Development and Sociocultural Foundations. New York: Guilford Press.
  22. Hobbs, R. (2010). Digital and Media Literacy: A plan of Action. Aspen Institute.
  23. Janta, M. (2020). Nauczyciel Medialny ?Kompetencje medialne nauczycieli i ich wykorzystanie w nauczaniu zdalnym. Studia Paedagogica Ignatiana, 23(4), s. 87–108. https://apcz.umk.pl/SPI/article/view/SPI.2020.4.004 [ dostęp: 04.01.2026]
  24. Jaakkola, M. (2020). Media re-education and the need to be constantly updated: Interview. Central European Journal of Communication, 2, 285-291.
  25. Jenkins, H. (2016). Kultura konwergencji. Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne.
  26. Juszczyk-Rygałło, J. (2016). O potrzebie rewitalizacji edukacji medialnej. Prace Naukowe Akademii i im. Jana Długosza w Częstochowie. 2(25), 135.
  27. Kahneman, D. (2011) Thinking fast and slow. Farrar, Straus and Giroux.
  28. Kowalczyk, M. (2024). Nie daj się nabrać. Press, 01–02, 132–135.
  29. Krotoski, A. (2019). Young People, Technology and Risk. London: London School of Economics.
  30. Laurillard, D. (2008). Technology Enhanced Learning as a Tool for Pedagogical Innovation Journal of Philosophy of Education, 42(3-4), 521–533 https://doi.org/10.1111/j.1467-9752.2008.00658.x [ dostęp: 04.01.2026]
  31. Light, B., Burgess J. & Duguay S. (2018). The walkthrough method: An approach to the study of apps. New Media & Society, 20(3), 881–900. https://doi.org/10.1177/1461444816675438 [ dostęp: 04.01.2026]
  32. Lewandowsky, S., Ecker, U. K. H., Seifert, C. M., Schwarz, N., & Cook, J. (2012). Misinformation and its correction: continued influence and successful debiasing. Psychological Science in the Public Interest, 13(3), 106-131. https://doi.org/10.1177/1529100612451018
  33. Livingstone, S. (2004). Media Literacy and the challenge of new information and communication technologies. The Communication review, 7(1), 3-14.
  34. Livingstone, S. (2018). Audiences in an Age of Datafication. Television & New Media, 19(2), 170-183
  35. Łuc, I. (2018). Edukacja medialna w szkole podstawowej pomiędzy teorią a koniecznością edukacyjną. Studia z Teorii Wychowania, 9/3(24), 179–200.
  36. Markowska, M. (2013). Analiza danych zastanych. Przewodnik dla studentów, Wydawnictwo Naukowe Scholar.
  37. Melosik, Z. (2013). Kultura popularna i tożsamość młodzieży. Oficyna wydawnicza Impuls.
  38. MEMIC model. (2019). Model edukacji medialnej, informacyjnej i cyfrowej. CEO.
  39. Ministerstwo Edukacji i Nauki. (2023). Fakty a opinie. Jak realizować politykę informacyjną? https://www.gov.pl/web/edukacja/fakty-a-opinie-jak-realizowac-polityke-informacyjna-materialy-informacyjne-mein
  40. Murawska-Najmiec, E. (2015). Edukacja medialna w Polsce: krajowe podejście instytucjonalne w kontekście polityki europejskiej oraz dorobku społeczności i organizacji międzynarodowych w: M. Federowicz & S. Ratajski (Eds.), O potrzebie edukacji medialnej w Polsce. KRR i T.
  41. Muñoz-González, R. (2024). Young People, Media, and Nostalgia: An Ethnography of How Youth Imagine Their Lives. Routledge.
  42. Nesi, J., & Prinstein, M. J. (2015). Using social media for social comparison and feedback-seeking: Gender and popularity moderate associations with depressive symptoms. Journal of Abnormal Child Psychology, 43(8), 1427-1438. doi: 10.1007/s10802-015-0020-0 [ dostęp: 04.01.2026]
  43. Nowak, S. (2011) Metodologia nauk społecznych. PWN.
  44. Nowicka, E. (2023). Edukacja medialna wobec zagrożeń w cyfrowym świecie dziecka, „Wychowanie w Rodzinie” 2023, No. 4, pp. 197‒208.
  45. Nowicka, E. (2021). Nauczyciel edukacji medialnej. Lubelski Rocznik Pedagogiczny, 40(2),187.
  46. OECD (2021). 21st Century Readers: Developing Literacy Skills in a Digital World.
  47. OECD (2021) Global competence in education. OECD Publishing.
  48. Ogonowska, A. (2014). Współczesna edukacja medialna: teoria i rzeczywistość, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.
  49. Papacharissi, Z. (Ed.). (2011). A networked self in a networked self: Identity, community, and culture on social network sites, 304–318. Routledge.
  50. Pariser, E. (2011). The Filter Bubble: What the Internet Is Hiding From You. Penguin Press.
  51. Pasqale, F. (2015). The Black Box Society: The Secret Algorithms That Control Money and Information. Harvard University Press.
  52. Pennycook, G., Rand, D. G. (2018). Lazy, not biased: Susceptibility to partisan fake news is better explained by lack of reasoning than by motivated reasoning. Cognition, 188, 39-50. https://doi.org/10.1016/j.cognition.2018.06.011Get rights and content [ dostęp: 04.01.2026]
  53. Pilch, T. & Bauman T. (2001) Zasady badań pedagogicznych, Wydawnictwo Akademickie Żak.
  54. PUW. (2025). Fake news – co to jest? https://www.puw.pl/pl/strefa-wiedzy/fake-news-co-jest
  55. Pyżalski, J. (2012). Agresja elektroniczna i cyberbulling jako nowe ryzykowne zachowania młodzieży. Oficyna Wydawnicza Impuls.
  56. Silverstone, R. (2007). Media and Morality: On the Rise of the Mediapolis. Cambridge: Polity Press.
  57. Smyl, W. (2007) Szkolna edukacja medialna, Media, Kultura, Społeczeństwo 2007, 1, 96‒97.
  58. Strykowski, W. (2007). Kompetencje medialne: pojęcie, obszary, formy kształcenia, [w:] W. Strykowski, W. Skrzydlewski (Eds.), Kompetencje medialne społeczeństwa wiedzy, Wydawnictwo eMPi.
  59. Strykowski, W., Kąkolewicz W. & Ubermanowicz M., (2008). Kompetencje nauczyciela edukacji medialnej. Neodidagmata , 29/30, 55‒75.
  60. Stunża, G. (2012). Edukacja zaangażowana: (nowe) media w projektach kulturalnych [w:] A. Stańczuk, I. Żerek, M. Adamiec Maria (Eds.), Nowe media + animacja kultury. Narodowe Centrum Kultury.
  61. Szkudlarek, T. (2010). Media. Szkic z filozofii i pedagogiki dystansu. Oficyna Wydawnicza Impuls.
  62. Tanaś, W. (2017). Edukacja wobec mediów. Teoria i praktyka. APS, 12-16.
  63. Tadeusiewicz, R. (2002). Społeczność Internetu. Warszawa: Akademicka Oficyna Wydawnicza Exit.
  64. UNESCO. (2022). Edukacja medialna jako wyzwanie. UNESCO Polska. https://www.unesco.pl/fileadmin/import24/mediajakowyzwanie.pdf
  65. Van Dijck, J. (2013). The culture of connectivity: A critical history of social media. Oxford University Press.
  66. Van der Linden, S., Roozenbeek, J. & Compton, J. (2020). Inoculating against fake news about COVID-19. Harvard Kennedy School Misinformation Review, 1(1).
  67. Vogel, E.A., Rose, J. P., Roberts, L. R., & Eckles, K. (2014). Social comparison, social media and self-esteem. Psychology of Popular Media Culture, 3 (4), 206-222.
  68. Wardle, C., Derakhshan, H. (2017). Information disorder: Toward an Interdisciplinary Framework. Council of Europe.
  69. Witczak, H. (2012). Problemy i twierdzenia naukowe w: M. Sławińska & H. Witczak(Eds.). Podstawy metodologiczne prac doktorskich. PWE.
  70. Woolley, S., Howard, P. (2019). Computational Propaganda. Oxford University Press.
  71. Wójtowicz, K. (2023). Fake news, dezinformacja, weryfikacja – szkoła wobec nadprodukcji informacji. W: K. Jeznach, A. Kowalkiewcz-Kulesza (red.), Szkoła jutra? Tradycja i (r)ewolucje w edukacji, 223–236. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.