Treść głównego artykułu

Abstrakt

O podjęciu niniejszej problematyki zaważyło co najmniej kilka powodów, pośród nich zwłaszcza fakt rozpowszechniania się pojęcia dyskursu w różnych sferach życia społecznego pomimo niedookreślonego, nieostrego znaczenia terminu, którego sens z reguły wyłania się z kontekstu w jakim zostaje ono użyte. Ponadto interesująca zdaje się dość duża swoboda w posługiwaniu się kategorią dyskursu przez autorów prac o rozmaitym zakresie i poziomie problemowym oraz wyodrębnianie różnych rodzajów dyskursu w podejmowanych rozważaniach (tj. polityczny, prawny, historyczny, filozoficzny, edukacyjny, naukowy etc.) z pominięciem wyraźnych kryteriów owej typologii. Jako istotna jawi się ponadto kwestia jakościowych badań nad dyskursem, które ciągle jeszcze nie są należycie doceniane, nie tylko w naukach o edukacji.

Rozważania rozpoczynam od kilku uwag wprowadzających, po czym nawiązuję do ważniejszych kwestii etymologicznych, oraz zatrzymuję się przy zagadnieniu znaczenia dyskursu. Następnie zwracam uwagę na pojawiające się problemy z pojęciem dyskursu i odnoszę się do wybranych aspektów badań dyskursu, w tym do roli i pozycji badacza. Na koniec podejmuję próbę podsumowania rozważań.

Słowa kluczowe

dyskurs perspektywa teoretyczno-metodologiczna kwestie terminologiczne epistemologiczne aksjologiczne

Szczegóły artykułu

Biogram autora

Urszula Ostrowska, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Wydział Pedagogiki i Psychologii, Instytut Pedagogiki, Katedra Aksjologii Pedagogicznej i Metodologii Badań

Urszula Ostrowska - prof. zw. dr hab. nauk humanistycznych, kierownik Katedry Aksjologii Pedagogicznej i Metodologii Badań Instytutu Pedagogiki, Wydziału Pedagogiki i Psychologii UKW w Bydgoszczy. Autorka takich między innymi ksiażek, jak Doświadczanie wartości edukacyjnych w szkole wyższej (1998); Dialog w pedagogicznym badaniu jakościowym (2000); Studenci wobec godności. Między nieodzownością a kontestacją (2004); Język edukacji akademickiej w opinii studentów pedagogiki UWM w Olsztynie i UKW w Bydgoszczy (2008); redaktorka prac zbiorowych: Aspekty aksjologiczne w edukacji (2000); Edukacja przełomu wieków wobec kwestii aksjologicznych (2001); współredaktorka prac zbiorowych: Etos pedagogów i edukacji wobec problemów globalizacji (2002); Kreatywność - kluczem do sukcesu w edukacji (2006), autorka ponad dwustu artykułów. W przygotowaniu praca zbiorowa: In the circle of axiological problems of academic education.

Jak cytować
Ostrowska, U. (2014). Dyskurs – z perspektywy teoretyczno-metodologicznej. Forum Oświatowe, 26(1(51), 91-109. Pobrano z https://forumoswiatowe.pl/index.php/czasopismo/article/view/131

Referencje

  1. Bartmiński, J. (Ed.). (2001). Współczesny język polski [Contemporary Polish language] (2nd ed.). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
  2. Błeszyński, J. J., Baczała, D., & Binnebesel, J. (Eds.). (2008). Historyczne dyskursy nad pedagogiką specjalną?: w ujęciu pedagogicznym [Historical discourses on special pedagogy?: in pedagogical terms]. Łódź: Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Edukacji Zdrowotnej.
  3. Bourdieu, P. (1991). Language and Symbolic Power. Cambridge: Polity Press.
  4. Bourdieu, P., & Wacquant, L. J. D. (2001). Zaproszenie do socjologii refleksyjnej [An invitation to reflexive sociology] (A. Sawisz, Trans.). Warszawa: Oficyna Naukowa.
  5. Descartes. (1637/2003). Rozprawa o metodzie [Discourse on the Method] (T. Boy-Żeleński, Trans.). Kraków: Zielona Sowa.
  6. Dębowski, J. et al. (1996). Mała encyklopedia filozofii: pojęcia, problem, kierunki, szkoły [A small encyclopedia of philosophy: concepts, problems, directions, schools]. Bydgoszcz: Oficyna Wydawnicza Branta.
  7. Fairclough, N. (1995). Critical Discourse Analysis. Boston, MA: Addision Wesley.
  8. Fowler, R., Hodge, R., Kress, G., & Trew, T. (Eds.). (1979). Language and Control. London: Rotledge & Kegan Paul.
  9. Foucault, M. (1998). Nadzorować i karać: narodziny więzienia [Discipline and Punish: The birth of Prison] (T. Komendant, Trans.). Warszawa: Fundacja Aletheia.
  10. Foucault, M. (2002). Porządek dyskursu [The order of discourse] (M. Kozłowski, Trans.). Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria.
  11. Gajda, S. (1999). Współczesny polski dyskurs naukowy [Contemporary Polish scientific discourse]. In S. Gajda (Ed.), Dyskurs naukowy – tradycja i zmiana [Scientific discourse – tradition and change] (pp. 9–17). Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.
  12. Habermas, J. (1983). Teoria i praktyka [Theory and Practice] (M. Łukasiewicz, Z. Krasnodębski, Trans.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
  13. Habermas, J. (1999). Teoria działania komunikacyjnego [The theory of communicative action] (M. Kaniowski, Trans.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  14. Habermas, J. (2005). Filozoficzny dyskurs nowoczesności [The Philosophical Discourse of Modernity] (M. Łukasiewicz, Trans.). Kraków: Universitas.
  15. Hollis, M. (1998). Filozofia [Philosophy] (A. Walkowski, Trans.). Kraków: Wydawnictwo Znak.
  16. Klus-Stańska, D., & Szczepska-Pustkowska, M. (2009). (Eds.). Pedagogika wczesnoszkolna: dyskursy, problemy, rozwiązania [Early Education Pedagogy: discourses, problems, solutions]. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
  17. Kopaliński, W. (1988). Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych [A dictionary of foreign words and phrases in foreign languages]. Warszawa: Wiedza Powszechna.
  18. Kostyło, P. (2008). Wykluczanie jako problem filozofii edukacji [Exclusion as a problem of philosophy of education]. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
  19. Krajewski, W. (Ed.). (1996). Słownik pojęć filozoficznych [A dictionary of philosophical terms]. Warszawa: Scholar.
  20. Kumaniecki, K. (1965). Słownik łacińsko-polski [Latin-Polish Dictionary] (3rd ed.). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
  21. Kwieciński, Z. (Ed.). (1991). Nieobecne dyskursy [Absent discourses] (Part 1). Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
  22. Kwiecinski, Z. (Ed.). (1992). Nieobecne dyskursy [Absent discourses] (Part 2). Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
  23. Kwiecinski, Z. (Ed.). (1993). Nieobecne dyskursy [Absent discourses] (Part 3). Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
  24. Kwiecinski, Z. (Ed.). (1994). Nieobecne dyskursy [Absent discourses] (Part 4). Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
  25. Kwiecinski, Z. (Ed.). (2000). Nieobecne dyskursy [Absent discourses] (Part 6). Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
  26. Milerski, B., & Śliwerski, B. (Eds.). (2000). Pedagogika [Pedagogy]. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  27. Morawski, L. (1988). Argumentacje, racjonalność prawa i postępowanie dowodowe [Argumentations, rationality of law and the taking of evidence]. Toruń: Uniwersytet Mikołaja Kopernika.
  28. Olechnicki, K., & Załęski, P. (2000). Słownik socjologiczny [A Dictionary of Sociology]. Toruń: Graffiti BC.
  29. Ossowski, S. (1983). O osobliwościach nauk społecznych [On the Peculiarities of Social Sciences] (3rd ed.). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
  30. Ostrowska, U. (2000). Dialog w pedagogicznym badaniu jakościowym [Dialogue in educational qualitative research]. Kraków: Wydawnictwo Impuls.
  31. Ostrowska, U. (2008a). Aksjologiczne aspekty przedmiotu badań teorii wychowania. Podejście jakościowe [Axiological aspects of the subject of educational theory research. The qualitative approach]. In E. Kubiak-Szymborska, & D. Zając (Eds.), Teoria wychowania w okresie przemian [The theory of education in the period of transition] (pp. 119–139). Bydgoszcz: Wydawnictwo Wers.
  32. Ostrowska, U. (2008b). Język edukacji akademickiej w opinii studentów pedagogiki UWM w Olsztynie i UKW w Bydgoszczy [The language of academic education in the opinion of students of the Warmia and Mazury University in Olsztyn and the UKW in Bydgoszcz]. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
  33. Ostrowska, U. (2011). Krytyczna analiza dyskursu (KAD) z perspektywy badań pedagogicznych [Critical Discourse Analysis (CDA) from the perspective of educational research]. In T. Hejnicka-Bezwińska (Ed.), Pedagogika ogólna: dyskursy o statusie naukowym i dydaktycznym [General pedagogy: discourses on the academic and didactic status] (pp. 113–126). Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
  34. Pomieciński, A., & Sikora, S. (Eds.). (2009). Zanikające granice: antropologizacja nauki i jej dyskursów [Disappearing boundaries: The anthropologisation of science and its discourses]. Poznań: Wydawnictwo Biblioteka Telgte.
  35. Popper, K. (1997). W poszukiwaniu lepszego świata [In search of a better world] (A. Malinowski, Trans.). Warszawa: Książka i Wiedza.
  36. Szacki, J. (2002). Historia myśli socjologicznej [The history of sociological thought]. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  37. Sztompka, P. (2002). Socjologia: analiza społeczeństwa [Sociology: An analysis of society]. Kraków: Wydawnictwo Znak.
  38. van Dijk, T. A. (2001). Badania nad dyskursem [Studies in discourse]. In T. A. van Dijk (Ed.), Dyskurs jako struktura i proces [Discourse as structure and process] (G. Grochowski, Trans., pp. 9–44). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  39. Węc, K. (2007). Psychoanaliza w dyskursie edukacyjnym: radykalność humanistyczna teorii i praktyki pedagogicznej: konteksty nie tylko Lacanowskie [Psychoanalysis in educational discourse: Humanist radicalism of the theory and practice of teaching: Not only Lacanian contexts]. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
  40. Wodak, R., & Meyer, M. (Eds.). (2001). Methods of Critical Discourse Analysis. London: Sage.