Pasek boczny artykułu

Pobieranie
pdf

Treść głównego artykułu

Abstrakt

Eduutopijne myślenie stanowi istotny element refleksji edukacyjnej, umożliwiający przekraczanie granic codziennych doświadczeń oraz inicjowanie zmiany praktyk pedagogicznych. Pozwala ono ujawniać napięcia między tym, co możliwe, a tym, co systemowo dopuszczalne w instytucji szkoły. Celem badań była rekonstrukcja narracji dotyczących eduutopijnych projektów edukacji przyszłości wśród nauczycieli i dyrektorów szkół podstawowych oraz ich krytyczno- -hermeneutyczna interpretacja. Badania są fragmentem projektu badawczego „Projekt oświaty przyszłości jako kontrapunkt doświadczeń edukacyjnych uczniów, nauczycieli i dyrektorów szkół podstawowych.” Kodowanie tematyczno-deskryptywne ujawniło dominację myślenia reformatorskiego nad eduutopijnym, silnie uwarunkowaną doświadczeniem presji systemowej, biurokratyzacji i kolonizacji instytucjonalnej świadomości. Jednocześnie wskazano przestrzeń materialną klasy jako „pole możliwe” – obszar zwiększonego sprawstwa i autonomii nauczycieli, sprzyjający uruchamianiu wyobraźni pedagogicznej.

Słowa kluczowe

Edutopias, education of the future, teachers, schooling system, critical theory, school reform eduutopie, oświata przyszłości, nauczyciele, system oświaty, teoria krytyczna, reforma oświaty

Szczegóły artykułu

Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Forum Oświatowe

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Licencja

Osoba publikująca wyraża zgodę na udostępnianie utworu przez Dolnośląską Szkołę Wyższą na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe, której pełny tekst dostępny jest na stronie internetowej: https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/legalcode

Osoba zgłaszająca upoważniona przez pozostałych współautorów do ich reprezentowania (autor korespondencyjny) zgłoszonego „utworu” oświadcza, że przysługują mu/jej autorskie prawa do utworu, które nie są ograniczone w zakresie objętym niniejszym oświadczeniem.

Utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza praw autorskich innych osób, ani nie jest ograniczony prawami na rzecz osób trzecich.

Utwór nie był wcześniej publikowany pod tym samym lub innym tytułem, nie stanowi również części innej publikacji. Utwór nie jest obecnie przedmiotem postępowania w innym wydawnictwie.

Osoba zgłaszająca utwór do publikacji w czasopiśmie „Forum Oświatowe” i tym samym potwierdza, że:

  1. Utwór został przygotowany zgodnie z zasadami edytorskimi obowiązującymi w czasopiśmie.
  2. Utwór zawiera informacje o źródłach finansowania badań, które stanowiły podstawę jego opracowania.
  3. Wyraża zgodę na przekazanie utworu do podwójnej recenzji, na podstawie której redakcja podejmie decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu utworu do publikacji.
  4. Wyraża zgodę na dokonanie przez redakcję koniecznych zmian utworu wynikających z opracowania redakcyjnego.
  5. Zobowiązuje się do niezwłocznego dokonania korekty autorskiej utworu, po jego akceptacji przez redakcję. Niedokonanie korekty autorskiej w terminie 14 dni od daty otrzymania materiałów, traktowane będzie za zgodę na wydanie utworu w postaci przekazanej do korekty.

Osoba zgłaszająca udziela Dolnośląskiej Szkole Wyższej nieodpłatnej, nieograniczonej terytorialnie i czasowo nieodpłatnej licencji niewyłącznej na korzystanie z utworu pod warunkiem jego przyjęcia do opublikowania w czasopiśmie „Forum Oświatowe”, na następujących polach eksploatacji:

  1. Utrwalanie, zwielokrotnianie i wytwarzanie egzemplarzy utworu techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową i zapisu elektronicznego.
  2. Obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono: wprowadzanie do obrotu, sprzedaż, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy, publiczne wystawienie, wyświetlenie, a także publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, również w sieci Internet.
  3. Włączenie utworu w skład utworu zbiorowego.
  4. Tłumaczenia na inne języki i rozpowszechniania tych tłumaczeń.

 

Publikujemy zgodnie z zaleceniami The Committee on Publication Ethics (COPE), w wolnym dostępie na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Jak cytować
Witkowska-Tomaszewska, A. (2026). Pomiędzy utopijnym a reformatorskim myśleniem o oświacie przyszłości – eduutopijne narracje nauczycieli i dyrektorów szkół podstawowych. Forum Oświatowe, 39(1(75), 199–220. https://doi.org/10.34862/fo.2026.1.12
Pobierz cytowania
Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
BibTeX

Referencje

  1. Adorno, T. W., & Horkheimer, M. (2002). Dialectic of enlightenment (E. Jephcott,
  2. tłum.). Stanford University Press.
  3. Aeschbach, V. M. J., Schär, A., & Fischer, E. M. (2025). Effectiveness of climate change
  4. education—A meta-analysis. Frontiers in Education, 10, 1563816. https://doi.
  5. org/10.3389/feduc.2025.1563816
  6. Barrett, P., Davies, F., Zhang, Y., & Barrett, L. (2015). The impact of classroom design
  7. on pupils’ learning: Final results of a holistic, multi-level analysis. Building and
  8. Environment, 89, 118–133. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2015.02.013
  9. Bauman, Z. (2018). Retrotopia: Jak rządzi nami przeszłość. Wydawnictwo Naukowe
  10. PWN.
  11. Biesta, G. J. J. (2017). The rediscovery of teaching. Routledge. https://doi.
  12. org/10.26529/cepsj.591
  13. Brycz, B., & Dudycz, T. (2010). Paradygmat jako podstawa metody naukowej w naukach
  14. o zarządzaniu. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu,
  15. (144), 52–62. https://dlibra.kdm.wcss.pl/dlibra/publication/142713/edition/
  16. /content
  17. Nowak-Dziemianowicz, M. (2020). Szkoła jako przestrzeń uznania. Wydawnictwo
  18. Naukowe PWN.
  19. Engels, F. (1893, 14 lipca). Letter to Franz Mehring. Marxists Internet Archive.
  20. https://www.marxists.org/archive/marx/works/1893/letters/93_07_14.htm
  21. Ferenz, K. (2017). Między wizją a utopią: Rola edukacji. W: R. Włodarczyk (red.), Utopia
  22. a edukacja (t. 2, s. 17–27). Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Wrocławskiego.
  23. https://doi.org/10.34616/22.19.117
  24. Flick, U. (2018). An introduction to qualitative research (Wyd. 6.). Sage.
  25. Freire, P. (2005). Pedagogy of the oppressed (Wyd. z okazji 30-lecia.; M. Bergman
  26. Ramos, tłum.; D. Macedo, wstęp). Continuum.
  27. Gadacz, T. (2024). Myślenie krytyczne. Wydawnictwo Piotra Maciszuka STENTOR.
  28. Giroux, H. A. (2019). Toward a pedagogy of educated hope under casino capitalism.
  29. Pedagogía y Saberes, 50, 147–151. https://doi.org/10.17227/pys.num50-9507
  30. Gołębniak, B. D., & Krzychała, S. (2015). Akademickie kształcenie nauczycieli w Polsce
  31. – raport z badań. Rocznik Pedagogiczny, 38, 97–112. https://journals.pan.pl/
  32. Content/108167/PDF/Rocznik%20_Ped_2015_s_097_112.pdf
  33. Grissom, J. A., Egalite, A. J., & Lindsay, C. A. (2021). How principals affect students and
  34. schools: A systematic synthesis of two decades of research. Wallace Foundation.
  35. http://www.wallacefoundation.org/principalsynthesis
  36. Habermas, J. (1987). The theory of communicative action: T. 2. Lifeworld and system
  37. (T. McCarthy, tłum.). Beacon Press.
  38. Hargreaves, A., & Fullan, M. (2012). Professional capital: Transforming teaching in
  39. every school. Teachers College Press.
  40. Honneth, A. (1995). The struggle for recognition: The moral grammar of social conflicts
  41. (J. Anderson, tłum.). Political Press.
  42. Jameson, F. (2005). Archaeologies of the future: The desire called utopia and other
  43. science fictions. Verso.
  44. Klus-Stańska, D. (2012). Wiedza, która zniewala – transmisyjne tradycje w szkolnej
  45. edukacji. Forum Oświatowe, 24(1), 19–36. https://forumoswiatowe.pl/index.
  46. php/czasopismo/article/view/113
  47. Klus-Stańska, D. (2017). Walka o testo-maniakalne przetrwanie, czyli po co i czego
  48. uczą się przyszli polscy nauczyciele? Rocznik Pedagogiczny, 40, 33–52. https://
  49. bibliotekanauki.pl/articles/16538879
  50. Levitas, R. (2013). Utopia as method: The imaginary reconstitution of society. Palgrave
  51. Macmillan.
  52. Madalińska-Michalak, J. (2024). Teacher education in Poland (1970–2024): Policy
  53. development, legislation, and period-specific challenges. Journal of Education
  54. for Teaching, 50(5), 888–906. https://doi.org/10.1080/02607476.2024.2413457
  55. Maliszewski, K. (2025). Wyobraźnia pedagogiczna w Babel. Wydawnictwo Naukowe
  56. PWN.
  57. Mann, J., Gray, T., Truong, S., & Simpson, K. (2022). Getting out of the classroom
  58. and into nature. Frontiers in Public Health, 10, 877058. https://doi.org/10.3389/
  59. fpubh.2022.877058
  60. Mannheim, K. (1936). Ideology and utopia (L. Wirth, E. Shils, tłum.). Routledge &
  61. Kegan Paul.
  62. Melosik, Z. (2024). Dyscyplina naukowa i tożsamość naukowca. Wydawnictwo Naukowe
  63. Uniwersytetu Adama Mickiewicza.
  64. Najwyższa Izba Kontroli [NIK]. (2022). Finansowanie zadań oświatowych w jednostkach
  65. samorządu terytorialnego (Kontrola P/21/006). Najwyższa Izba Kontroli.
  66. https://www.nik.gov.pl/kontrole/P/21/006/
  67. Organisation for Economic Co-operation and Development [OECD].
  68. (2013). Innovative learning environments. OECD Publishing. https://doi.
  69. org/10.1787/9789264203488-en
  70. Organisation for Economic Co-operation and Development [OECD]. (2020). Education
  71. policy outlook: Finland. OECD Publishing.
  72. Oliverio, S., & Zamojski, P. (2025). The impossible constellation. Research in Education,
  73. (0), 1–18. https://doi.org/10.1177/00345237251370539
  74. Pino Gavidia, L. A., & Adu, J. (2022). Critical narrative inquiry. International Journal
  75. of Qualitative Methods, 21, 1–14. https://doi.org/10.1177/16094069221081594
  76. Platon. (2003). Państwo (W. Witwicki, tłum). Wydawnictwo Naukowe PWN.
  77. Ricoeur, P. (1984). Time and narrative (T. 1). University of Chicago Press.
  78. Riessman, C. K. (2008). Narrative methods for the human sciences. Sage.
  79. Robinson, K., & Aronica, L. (2020). Kreatywne szkoły: Oddolna rewolucja, która zmienia
  80. edukację (A. Baj, tłum.). Wydawnictwo Element.
  81. Sahlberg, P. (2015). Finnish lessons 2.0: What can the world learn from educational
  82. change in Finland? Teachers College Press.
  83. Science Centre Singapore – STEM Inc. (n.d.). Digital Fabrication Space. https://
  84. www.science.edu.sg/stem-inc/digital-fabrication-space
  85. Selwyn, N. (2024). On the limits of artificial intelligence in education. Nordisk
  86. Tidsskrift for Pedagogikk og Kritikk, 10(1), 3–14. https://doi.org/10.23865/ntpk.
  87. v10.6062
  88. Strauss, A., & Corbin, J. (1998). Basics of qualitative research: Techniques and procedures
  89. for developing grounded theory (Wyd. 2.). Sage.
  90. Szacki, J. (2000). Spotkania z utopią. Sic!
  91. Szymański, M. J. (2002). Kryzys i zmiana. Wydawnictwo Naukowe AP.
  92. Śliwerski, B. (2010). Polityka oświatowa III RP jako czynnik erozji kapitału społecznego.
  93. Annales. Etyka w Życiu Gospodarczym, 13(2), 35–45. https://doi.
  94. org/10.18778/1899-2226.13.2.04
  95. Śliwerski, B. (2012). Szkoła na wirażu zmian politycznych. Impuls.
  96. Śliwerski, B. (2015). Edukacja (w) polityce. Impuls.
  97. Śliwerski, B. (2016). Kryzys oświatowej demokracji w świetle makropolitycznych
  98. badań pedagogicznych. Przegląd Pedagogiczny, 2, 313–322. https://czasopisma.
  99. ukw.edu.pl/index.php/przeglad-pedagogiczny/article/view/2627
  100. Śliwerski, B. (2022). Polityczne uwarunkowania trwania systemu klasowo-lekcyjnego.
  101. Wychowanie w Rodzinie, 26(1), 123–134. https://doi.org/10.34616/
  102. wwr.2022.1.123.134
  103. Van Dermijnsbrugge, E., & Chatelier, S. (2022). Utopia as method. Asia Pacific Journal
  104. of Education, 42(sup. 1), 6–19. https://doi.org/10.1080/02188791.2022.2031870
  105. Webb, D. (2009). Where’s the vision? The concept of utopia in contemporary
  106. educational theory. Oxford Review of Education, 35(6), 743–760. https://doi.
  107. org/10.1080/03054980903371179
  108. Webb, D. (2017). Educational archaeology and the practice of utopian pedagogy.
  109. Pedagogy, Culture & Society, 25(4), 551–566. https://doi.org/10.1080/14681366.2
  110. 1291534
  111. Włodarczyk, R. (2016). Utopia w perspektywie pedagogiki współczesnej. W: J. Gromysz,
  112. R. Włodarczyk (red.), Utopia a edukacja (t. 1, s. 66–86). Instytut Pedagogiki
  113. Uniwersytetu Wrocławskiego.
  114. Włodarczyk, R. (2021). Utopia i edukacja: studia z filozofii, teorii edukacji i pedagogiki
  115. azylu. Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Wrocławskiego.
  116. Zhang, L., & Ma, Y. (2023). Project-based learning meta-analysis. Frontiers in Psychology,
  117. , 1202728. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1202728
  118. Związek Nauczycielstwa Polskiego [ZNP]. (2024). Inicjatywa ZNP – Godne płace
  119. i wysoki prestiż nauczycieli. https://znp.edu.pl/inicjatywa-znp-godne-place-i-
  120. -wysoki-prestiz-nauczycieli/