Pasek boczny artykułu

Pobieranie
pdf

Treść głównego artykułu

Abstrakt

W literaturze przedmiotu podkreśla się, że przekonania o własnej skuteczności, wpływające na różne aspekty funkcjonowania jednostki, a w przypadku poczucia zespołowej skuteczności – także na efektywność działań grup, stanowią kluczowy czynnik kształtujący wiele obszarów pracy nauczycieli. Dlatego w badaniach własnych podjęto eksplorację wybranych kontekstów, które są niemal nieobecne w polskich badaniach naukowych. Przeanalizowano poczucie skuteczności nauczycieli w pracy z uczniami ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, to jest z uczniami z dysleksją oraz z uczniami zdolnymi. Uwzględniono przy tym przekonania członków zespołów nauczycielskich o posiadaniu wspólnych kompetencji, które umożliwiają wyznaczanie celów, koordynowanie działań oraz integrowanie zasobów, stanowiąc tym samym zespołową odpowiedź na wymagania związane z pracą w tym szczególnym obszarze. W artykule zaprezentowane zostały wyniki tych analiz oraz ich implikacje dla praktyki edukacyjnej.

Słowa kluczowe

self-efficacy, teachers’ collective efficacy, inclusive education, student with special educational needs, students with dyslexia, gifted students Poczucie skuteczności, poczucie zespołowej skuteczności nauczycieli, edukacja włączająca, uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, uczeń z dysleksją, uczeń zdolny

Szczegóły artykułu

Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Forum Oświatowe

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Licencja

Osoba publikująca wyraża zgodę na udostępnianie utworu przez Dolnośląską Szkołę Wyższą na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe, której pełny tekst dostępny jest na stronie internetowej: https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/legalcode

Osoba zgłaszająca upoważniona przez pozostałych współautorów do ich reprezentowania (autor korespondencyjny) zgłoszonego „utworu” oświadcza, że przysługują mu/jej autorskie prawa do utworu, które nie są ograniczone w zakresie objętym niniejszym oświadczeniem.

Utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza praw autorskich innych osób, ani nie jest ograniczony prawami na rzecz osób trzecich.

Utwór nie był wcześniej publikowany pod tym samym lub innym tytułem, nie stanowi również części innej publikacji. Utwór nie jest obecnie przedmiotem postępowania w innym wydawnictwie.

Osoba zgłaszająca utwór do publikacji w czasopiśmie „Forum Oświatowe” i tym samym potwierdza, że:

  1. Utwór został przygotowany zgodnie z zasadami edytorskimi obowiązującymi w czasopiśmie.
  2. Utwór zawiera informacje o źródłach finansowania badań, które stanowiły podstawę jego opracowania.
  3. Wyraża zgodę na przekazanie utworu do podwójnej recenzji, na podstawie której redakcja podejmie decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu utworu do publikacji.
  4. Wyraża zgodę na dokonanie przez redakcję koniecznych zmian utworu wynikających z opracowania redakcyjnego.
  5. Zobowiązuje się do niezwłocznego dokonania korekty autorskiej utworu, po jego akceptacji przez redakcję. Niedokonanie korekty autorskiej w terminie 14 dni od daty otrzymania materiałów, traktowane będzie za zgodę na wydanie utworu w postaci przekazanej do korekty.

Osoba zgłaszająca udziela Dolnośląskiej Szkole Wyższej nieodpłatnej, nieograniczonej terytorialnie i czasowo nieodpłatnej licencji niewyłącznej na korzystanie z utworu pod warunkiem jego przyjęcia do opublikowania w czasopiśmie „Forum Oświatowe”, na następujących polach eksploatacji:

  1. Utrwalanie, zwielokrotnianie i wytwarzanie egzemplarzy utworu techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową i zapisu elektronicznego.
  2. Obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono: wprowadzanie do obrotu, sprzedaż, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy, publiczne wystawienie, wyświetlenie, a także publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, również w sieci Internet.
  3. Włączenie utworu w skład utworu zbiorowego.
  4. Tłumaczenia na inne języki i rozpowszechniania tych tłumaczeń.

 

Publikujemy zgodnie z zaleceniami The Committee on Publication Ethics (COPE), w wolnym dostępie na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Jak cytować
Cieślikowska, J. (2026). Team spirit w edukacji włączającej? Poczucie zespołowej skuteczności nauczycieli w pracy z uczniami z wybranymi specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Forum Oświatowe, 39(1(75), 145–168. https://doi.org/10.34862/fo.2026.1.9
Pobierz cytowania
Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
BibTeX

Referencje

  1. Baka, Ł. (2017). Norweska Skala Poczucia Własnej Skuteczności Nauczycieli –psychometryczne
  2. właściwości polskiej wersji. Medycyna Pracy, 68(6), 743–755.
  3. https://doi.org/10.13075/mp.5893.00569
  4. Bandura, A. (1977). Self-efficacy. Toward a unifying theory of behavioral change.
  5. Psychological Review, 84(2), 191–215. https://doi.org/10.1037/0033-295X.84.2.191
  6. Bandura, A. (1993). Perceived Self-Efficacy in Cognitive Development and Functioning.
  7. Educational Psychologist, 28(2), 117–148. https://doi.org/10.1207/
  8. s15326985ep2802_3
  9. Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W.H. Freeman.
  10. Bańka, A. (2013). Zaufanie do siebie w procesie konsolidacji statusu dorosłości.
  11. Struktura psychometryczna Skali Samoskuteczności w Karierze (SSK).
  12. Czasopismo Pychologiczne Psychological Journal, 19(2), 281–301. https://doi.
  13. org/10.14691/CPPJ.19.2.281
  14. Bogdanowicz, M. (2003). Specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu – dysleksja
  15. rozwojowa. W: T. Gałkowski & G. Jastrzębowska (red.), Logopedia – pytania i odpowiedzi.
  16. Podręcznik akademicki (t. 2, s. 491–535). Uniwersytet Opolski.
  17. Bogdanowicz, M. (2015). Solidarność z uczniami ze specyficznymi zaburzeniami
  18. uczenia się. Psychologia Wychowawcza, (7), 220–237.
  19. Cieślikowska, J. (2024). Poczucie własnej i zespołowej skuteczności nauczycieli w pracy
  20. z uczniami z wybranymi specjalnymi potrzebami edukacyjnymi [niepublikowana
  21. rozprawa doktorska]. Uniwersytet Kazimierza Wielkiego.
  22. Freeman, J. (2005). Permission to Be Gifted: How Conceptions of Giftedness
  23. Can Change Lives. W: R.J. Sternberg & J.E. Davidson (red.), Conceptions of
  24. giftedness (s. 80–97). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/
  25. CBO9780511610455.007
  26. Gagné, F. (2005). From Gifts to Talents: The DMGT as a Developmental Model.
  27. W: R.J. Sternberg & J.E. Davidson (red.), Conceptions of giftedness (s. 98–119).
  28. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511610455.008
  29. Gibbs, S., & Powell, B. (2012). Teacher efficacy and pupil behaviour: The structure of
  30. teachers’ individual and collective beliefs and their relationship with numbers
  31. of pupils excluded from school. British Journal of Educational Psychology, 82(4),
  32. –584. https://doi.org/10.1111/j.2044-8279.2011.02046.x
  33. Głodkowska, J. (2020). Dydaktyka specjalna – idee i ich urzeczywistnianie w edukacji.
  34. W: J. Głodkowska (red.), Dydaktyka specjalna. W horyzoncie znaczeń, koncepcji
  35. i praktyki pedagogicznej (t. 1, s. 17–37). Wydawnictwo Akademii Pedagogiki
  36. Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej.
  37. Goddard, R.D., & Goddard, Y.L. (2001). A Multilevel Analysis of the Relationship between
  38. Teacher and Collective Efficacy in Urban Schools. Teaching and Teacher
  39. Education, 17(7), 807–818. https://doi.org/10.1016/S0742-051X(01)00032-4
  40. Goddard, R.D., Skrla, L. (2006). The influence of school social composition on teachers’
  41. collective efficacy beliefs. Educational Administration Quartely, 42(2),
  42. –235. https://doi.org/10.1177/0013161X0528598
  43. Goddard, R.D., Hoy, W.K., & Woolfolk Hoy, A. (2000). Collective Teacher Efficacy: Its
  44. Meaning, Measure, and Impact on Student Achievement. American Educational
  45. Research Journal, 37(2), 479–507. https://doi.org/10.3102/00028312037002479
  46. Goddard, R.D., Hoy, W.K., & Woolfolk Hoy, A. (2004). Collective Efficacy Beliefs:
  47. Theoretical Developments, Empirical Evidence, and Future Directions. Educational
  48. Researcher, 33(3), 3–13. https://doi.org/0.3102/0013189X033003003
  49. Gülsün, İ., Malinen, O.P., Yada, A., & Savolainen, H. (2023). Exploring the role of teachers’
  50. attitudes towards inclusive education, their self-efficacy, and collective
  51. efficacy in behaviour management in teacher behaviour. Teaching and Teacher
  52. Education, 132. https://doi.org/10.1016/j.tate.2023.104228
  53. Halldorsson, V. (2018). Team Spirit in Football: an analysis of players’ symbolic
  54. communication in a match between Argentina and Iceland at the men’s 2018
  55. World Cup. Arctic Antarctic. International Journal of Circumpolar Sociocultural
  56. Issues, 12(12), 45–68. https://iacsi.hi.is/issues/2018_volume_12/2_article_vol_12.
  57. pdf
  58. Haworth, P., McGee, A., & MacIntyre, L.K. (2015). Building a whole school approach
  59. and teacher efficacy with English language learners. Teachers and Teaching,
  60. (2), 164–177. https://doi.org/10.1080/13540602.2014.928131
  61. Jachimczak, B. (2021). Grupa zróżnicowana – wieloaspektowe wyzwanie dla pedagogiki
  62. i pedagogiki specjalnej. W: B. Jachimczak (red.), Grupy zróżnicowane
  63. w edukacji z perspektywy pedagogiki i pedagogiki specjalnej (s. 35–56). Wydawnictwo
  64. Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
  65. Jakimiuk, B. (2019). Sukcesy zawodowe i profesjonalizm w doświadczeniach nauczycieli.
  66. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin-Polonia, 32(4),
  67. –131. https://doi.org/10.17951/j.2019.32.4.117-131
  68. Juczyński, Z. (2012). Narzędzia pomiaru w promocji i psychologii zdrowia. Pracownia
  69. Testów Psychologicznych PTP.
  70. Klassen, R., & Chiu, M.M. (2011). The Occupational Commitment and Intention
  71. to Quit of Practicing and Pre-Service Teachers: Influence of Self-Efficacy, Job
  72. Stress, and Teaching Context. Contemporary Educational Psychology, 36, 114–
  73. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2011.01.002
  74. Knickenberg, M., Kullmann, H., Wüthrich, S., Lozano, C.S., Loreman, T., Sharma, U.,
  75. Avramidis, E., Subban, P., & Woodcock, S. (2025). Teachers’ collective efficacy
  76. with regard to inclusive practices-characteristics of a new scale and analyses
  77. from Canada, Germany and Switzerland, Frontiers in psychology, 16. https://doi.
  78. org/10.3389/fpsyg.2025.1530689
  79. Koczoń-Zurek, S. (2017). Poczucie sukcesu jako czynnik podtrzymujący rozwój zawodowy
  80. nauczyciela. W: M. Humeniuk, I. Paszenda & W. Żłobicki (red.), Sukces
  81. jako zjawisko edukacyjne (t. 1, s. 226–238). Instytut Pedagogiki Uniwersytetu
  82. Wrocławskiego.
  83. Kucharczyk, I., & Gosk-Sobańska, U. (2023). Postawy nauczycieli placówek ogólnodostępnych
  84. wobec uczniów z dysleksją. Wydawnictwo Akademii Pedagogiki
  85. Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej.
  86. Kurz, T.B., & Knight, S.L. (2004). An exploration of the relationship among teacher
  87. efficacy, collective teacher efficacy, and goal consensus. Learning Environments
  88. Research, 7(2), 111–128. https://doi.org/10.1023/B:LERI.0000037198.37750.0e
  89. Lewowicki, T. (1980). Kształcenie uczniów zdolnych. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
  90. Łukasik, I.M. (2013). Poczucie własnej skuteczności we współpracy z grupą. Eksperyment
  91. pedagogiczny w przestrzeni akademickiej. Wydawnictwo Uniwersytetu
  92. Marii Curie-Skłodowskiej. https://bc.umcs.pl/dlibra/publication/51904/edition/
  93. /content
  94. Matczak, A., Martowska, K. (2013). Profil Kompetencji Społecznych. Pracownia Testów
  95. Psychologicznych PTP.
  96. Michalak, J.M. (2007). Uwarunkowania sukcesów zawodowych nauczycieli. Studium
  97. przypadków. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
  98. Minsterstwo Edukacji Narodowej [MEN]. (2017). Rozporządzenie Ministra Edukacji
  99. Narodowej z dnia 3 sierpnia 2017 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania
  100. uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych. Dz. U. 2017, poz. 1534. https://
  101. isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20170001534
  102. Minsterstwo Edukacji Narodowej [MEN]. (2023). Rozporządzenie Ministra Edukacji
  103. Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania
  104. pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach
  105. i placówkach. Dz. U. 2023, poz. 1798 tekst jedn. https://isap.sejm.gov.pl/isap.
  106. nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20170001591
  107. Ministerstwo Oświaty i Wychowania [MOiW]. (1975). Zarządzenie Ministerstwa
  108. Oświaty z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie kwalifikowania dzieci z dysharmoniami
  109. rozwojowymi do odpowiednich form organizacyjnych pomocy terapeutycznej.
  110. Dz. Urz. MOiW 1975, nr 7, poz. 66. https://mbc.cyfrowemazowsze.pl/dlibra/
  111. publication/74536/edition/75880/content
  112. Moolenaar, N.M., Sleegers, P.J.C., & Daly, A.J. (2012). Teaming up: Linking collaboration
  113. networks, collective efficacy, and student achievement. Teaching and
  114. Teacher Education, 28(2), 251–262. https://doi.org/10.1016/j.tate.2011.10.001
  115. Morgan, P.B.C, Fletcher, D., & Sarkar, M. (2013). Defining and characterizing team
  116. resilience in elite sport. Psychology of Sport and Exercise, 14(4), 549–559. https://
  117. doi.org/10.1016/j.psychsport.2013.01.004
  118. Narkun-Jakubińska, Z. (2019). Poczucie samoskuteczności nauczycieli i jego znaczenie
  119. dla edukacji włączającej. Interdyscyplinarne Konteksty Pedagogiki Specjalnej,
  120. (25), 151–176. https://doi.org/10.14746/ikps.2019.25.07
  121. Pękala, J.L. (2022). Poczucie skuteczności kandydatów do zawodu nauczyciela
  122. wobec pracy z uczniem zdolnym. Podstawy Edukacji, 15, 239–254. https://doi.
  123. org/10.16926/pe.2022.15.16
  124. Pizana, R. (2022). Collective efficacy and co-teaching relationships in inclusive
  125. classrooms. International Journal of Multidisciplinary: Applied Business and Education
  126. Research, 3, 1812–1825. doi: 10.11594/ijmaber.03.09.22
  127. Raudenbush, S.W., Rowan, B., & Cheong, Y.F. (1992). Contextual Effects on the Self-
  128. -perceived Efficacy of High School Teachers. Sociology of Education, 65(2), 150–
  129. https://doi.org/10.2307/2112680
  130. Rożnowski, B., & Kot, P. (2016). Przenoszenie przekonania o własnej skuteczności
  131. w nową rolę życiową: model moderacyjny i mediacyjny. Czasopismo Psychologiczne
  132. – Psychological Journal, 22(2), 205–218. https://doi.org/10.14691/
  133. CPPJ.22.2.205
  134. Rubacha, K., & Sirotová, M. (2013). Poczucie skuteczności wychowawczej kandydatów
  135. na nauczycieli w Polsce i Słowacji. Rocznik Andragogiczny, 20, 109–117.
  136. https://doi.org/10.12775/RA.2013.005
  137. Sharma, U., Loreman, T., May, F., Romano, A., Sahli L.C., Avramidis, E., Woodcock, S.,
  138. Subban, P., & Kullmann, H. (2024). Measuring collective efficacy for inclusion
  139. in a global context. European Journal of Special Needs Education, 39(2), 167–184.
  140. https://doi.org/10.1080/08856257.2023.2195075
  141. Skaalvik, E.M., & Skaalvik, S. (2007). Dimensions of teacher self-efficacy and relations
  142. with strain factors, perceived collective teacher efficacy, and teacher
  143. burnout. Journal of Educational Psychology, 99(3), 611–625. https://doi.
  144. org/10.1037/0022-0663.99.3.611
  145. Sufa, B., Janas, M. (2016). Skuteczność w edukacji wczesnoszkolnej. Biblioteka
  146. Współczesnej Myśli Pedagogicznej, 5, 79–95. http://www.bwmp.up.krakow.pl/
  147. wp-content/uploads/2015/01/Beata-Sufa-Maria-Janas.pdf
  148. Szumski, G. (2019). Koncepcja edukacji włączającej. W: I. Chrzanowska & G. Szumski
  149. (red.), Edukacja włączająca w przedszkolu i szkole (s. 14–24). Wydawnictwo
  150. FRSE. https://doi.org/10.47050/65591838.14–24
  151. Tschannen-Moran, M. (2001). The effects of a state-wide conflict management initiative
  152. in schools. American Secondary Education, 29(3), 2–32. http://www.jstor.
  153. org/stable/41064429
  154. Tschannen-Moran, M., & Barr, M. (2004). Fostering Student Learning: The Relationship
  155. of Collective Teacher Efficacy and Student Achievement. Leadership and
  156. Policy in Schools, 3, 189–209. https://doi.org/10.1080/15700760490503706
  157. Tschannen-Moran, M., & Woolfolk Hoy, A. (2001). Teacher efficacy: capturing an
  158. elusive construct. Teaching and Teacher Education, 17, 783–805. https://doi.
  159. org/10.1016/S0742-051X(01)00036-1
  160. Tschannen-Moran, M., Woolfolk Hoy, A., & Hoy, W.K. (1998). Teacher Efficacy: Its
  161. Meaning and Measure. Review of Educational Research, 68(2), 202–248. https://
  162. doi.org/10.3102/00346543068002202
  163. Urton, K., Wilbert, J., & Hennemann, T. (2014). Attitudes towards inclusion and self-
  164. -efficacy of principals and teachers. Learning Disabilities: A Contemporary Journal,
  165. (2), 151–168. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1047459.pdf
  166. Wray, E., Subban, P., & Sharma, U. (2026). ‘We’re all in it together’: School principals’
  167. perspectives about the collective efficacy of their staff for inclusive education
  168. practices. Teaching and Teacher Education, 176. https://doi.org/10.1016/j.
  169. tate.2026.105484
  170. Zaccaro, S.J., Blair, V., Peterson, C., & Zazanis, M. (1995). Collective efficacy. W: J.E.
  171. Maddux (red.), Self-efficacy, adaptation, and adjustment: Theory, research and
  172. application (s. 305–328). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4419-6868-5_11
  173. Zbierowski, P. (2012). Orientacja pozytywna organizacji wysokiej efektywności. Wolters
  174. Kluwer Polska.