Pasek boczny artykułu

Pobieranie
pdf

Treść głównego artykułu

Abstrakt

Artykuł przedstawia wyniki badań etnograficznych nad międzynarodowym programem kształcenia przewodników Montessori (AMI) dla poziomu 6–12 lat. Celem analizy jest uchwycenie tego, jak postulowana w pedagogii Montessori transformacja osoby dorosłej jest organizowana w praktyce szkoleniowej oraz jak staje się ona możliwa w codziennych konfiguracjach czasu, przestrzeni, relacji i rzeczy. Autor proponuje ujęcie kształcenia nauczycieli nie w kategoriach „modelu” ani „strategii dydaktycznych”, lecz jako technologii pedagogicznych rozumianych jako układy społeczno-materialne, inspirowane koncepcją technologii scholastycznych Masscheleina i Simonsa oraz perspektywą teorii aktora-sieci. Materiał empiryczny obejmuje uczestnictwo autora w dwóch programach szkoleniowych (łącznie 750 godzin), systematyczną obserwację uczestniczącą, notatki terenowe oraz 25 wywiadów pogłębionych z uczestnikami z 19 krajów. Wyniki przedstawiono jako ilustracje siedmiu technologii pedagogicznych: (1) Praca różnicy i jej znoszenie poprzez rzeczy edukacyjne, (2) Zawieszenie codzienności i separacja, (3) Protokół studiowania, (4) Powtórzenie, które robi różnicę, (5) Profanacja, (6) Tworzenie notatek z podróży, (7) Egzaminowanie jako rytuał przejścia. W konkluzji autor argumentuje, że perspektywa technologii pedagogicznych pozwala interesująco opisać formacyjne (a nie tylko kompetencyjne) wymiary kształcenia nauczycieli, a zarazem ujawnia jego normatywność oraz ryzyka: przesunięcie od formacji ku subtelnej normalizacji, podatność na atrakcyjne, lecz słabo ugruntowane narracje edukacyjne oraz możliwość reprodukcji ortodoksji poprzez określone protokoły, certyfikację i rytuały oceniania. Artykuł formułuje implikacje dla badań nad kształceniem nauczycieli, wskazując potrzebę mapowania technologii formacyjnych w różnych kontekstach oraz analizy granicy między transformacją a indoktrynacją.


 

Słowa kluczowe

ethnography; pedagogical technologies; Montessori; teacher education, teacher education research etnografia; technologie pedagogiczne; Montessori; pedeutologia, edukacja nauczycieli

Szczegóły artykułu

Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Forum Oświatowe

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Licencja

Osoba publikująca wyraża zgodę na udostępnianie utworu przez Dolnośląską Szkołę Wyższą na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe, której pełny tekst dostępny jest na stronie internetowej: https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/legalcode

Osoba zgłaszająca upoważniona przez pozostałych współautorów do ich reprezentowania (autor korespondencyjny) zgłoszonego „utworu” oświadcza, że przysługują mu/jej autorskie prawa do utworu, które nie są ograniczone w zakresie objętym niniejszym oświadczeniem.

Utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza praw autorskich innych osób, ani nie jest ograniczony prawami na rzecz osób trzecich.

Utwór nie był wcześniej publikowany pod tym samym lub innym tytułem, nie stanowi również części innej publikacji. Utwór nie jest obecnie przedmiotem postępowania w innym wydawnictwie.

Osoba zgłaszająca utwór do publikacji w czasopiśmie „Forum Oświatowe” i tym samym potwierdza, że:

  1. Utwór został przygotowany zgodnie z zasadami edytorskimi obowiązującymi w czasopiśmie.
  2. Utwór zawiera informacje o źródłach finansowania badań, które stanowiły podstawę jego opracowania.
  3. Wyraża zgodę na przekazanie utworu do podwójnej recenzji, na podstawie której redakcja podejmie decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu utworu do publikacji.
  4. Wyraża zgodę na dokonanie przez redakcję koniecznych zmian utworu wynikających z opracowania redakcyjnego.
  5. Zobowiązuje się do niezwłocznego dokonania korekty autorskiej utworu, po jego akceptacji przez redakcję. Niedokonanie korekty autorskiej w terminie 14 dni od daty otrzymania materiałów, traktowane będzie za zgodę na wydanie utworu w postaci przekazanej do korekty.

Osoba zgłaszająca udziela Dolnośląskiej Szkole Wyższej nieodpłatnej, nieograniczonej terytorialnie i czasowo nieodpłatnej licencji niewyłącznej na korzystanie z utworu pod warunkiem jego przyjęcia do opublikowania w czasopiśmie „Forum Oświatowe”, na następujących polach eksploatacji:

  1. Utrwalanie, zwielokrotnianie i wytwarzanie egzemplarzy utworu techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową i zapisu elektronicznego.
  2. Obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono: wprowadzanie do obrotu, sprzedaż, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy, publiczne wystawienie, wyświetlenie, a także publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, również w sieci Internet.
  3. Włączenie utworu w skład utworu zbiorowego.
  4. Tłumaczenia na inne języki i rozpowszechniania tych tłumaczeń.

 

Publikujemy zgodnie z zaleceniami The Committee on Publication Ethics (COPE), w wolnym dostępie na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Jak cytować
Jendza, J. (2026). Technologie pedagogiczne jako układy społeczno-materialne w międzynarodowych szkoleniach przewodników Montessori – wyniki badań etnograficznych i implikacje dla kształcenia nauczycieli. Forum Oświatowe, 39(1(75), 117–144. https://doi.org/10.34862/fo.2026.1.8
Pobierz cytowania
Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
BibTeX

Referencje

  1. Agamben, G. (2007). Profanations (J. Fort, tłum.). Zone Books.
  2. Biesta, G. J. J. (2006). Beyond learning: Democratic education for a human future.
  3. Paradigm Publishers.
  4. Biesta, G. J. J. (2013). The beautiful risk of education. Paradigm Publishers.
  5. Chutorański, M. (2020). Nie(tylko)ludzkie wymiary edukacji. W stronę pedagogiki
  6. nieantropocentrycznej. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
  7. Chutorański, M. (2025). W stronę akademickiej dydaktyki rzeczy. Horyzonty Edukacji
  8. Akademickiej, (3), 70–81. https://doi.org/10.26881/head.2025.3.09
  9. Chutorański, M., & Makowska, A. (red.). (2019). Rzeczy, kultura, edukacja. Wydawnictwo
  10. Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
  11. Czerepaniak-Walczak, M. (2007). Pedagogika emancypacyjna. Rozwój świadomości
  12. krytycznej człowieka. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
  13. Debs, M., & de Brouwer, J. (2022). Global census of Montessori schools 2021–2022.
  14. National Center for Montessori in the Public Sector.
  15. Debs, M. C., de Brouwer, J., Murray, A. K., Lawrence, L., Tyne, M., & von der Wehl,
  16. C. (2022). Global Diffusion of Montessori Schools: A Report from the 2022 Global
  17. Montessori Census. Journal of Montessori Research, 8(2), 1–15. https://doi.
  18. org/10.17161/jomr.v8i2.18675
  19. Denzin, N. K. (1978). The research act: A theoretical introduction to sociological
  20. methods (Wyd. 2.). McGraw-Hill.
  21. Denzin, N. K., & Lincoln, Y. S. (red.). (2011). The SAGE handbook of qualitative research
  22. (Wyd. 4.). Sage.
  23. Emerson, R. M., Fretz, R. I., & Shaw, L. L. (2011). Writing ethnographic fieldnotes (Wyd.
  24. ). University of Chicago Press.
  25. Foucault, M. (1995). Discipline and punish: The birth of the prison (A. Sheridan, tłum.).
  26. Vintage Books.
  27. Garstka, T. (2019). Psychopedagogiczne mity. Jak zachować naukowy sceptycyzm
  28. w edukacji i wychowaniu. Difin.
  29. Geertz, C. (1973). The interpretation of cultures. Basic Books.
  30. Giroux, H. A. (1988). Teachers as intellectuals: Toward a critical pedagogy of learning.
  31. Bergin & Garvey.
  32. Goffman, E. (1974). Frame analysis: An essay on the organization of experience. Harvard
  33. University Press.
  34. Hammersley, M., & Atkinson, P. (2007). Ethnography: Principles in practice (Wyd. 3.).
  35. Routledge.
  36. Jagiełło-Rusiłowski, A. (2025). Changemaker w akademii. O niewidzialności, oduczaniu
  37. się i nowej wspólnocie uniwersytetu. Horyzonty Dydaktyki Akademickiej,
  38. (3), 28–39. https://doi.org/10.26881/head.2025.3.05.
  39. Kawecki, I. (1996). Etnografia i szkoła. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
  40. Kawecki, I. (2001). Wiedza praktyczna nauczyciela. Studium etnograficzne. Oficyna
  41. Wydawnicza „Impuls”.
  42. Klus-Stańska, D. (2002). Konstruowanie wiedzy w szkole. Wydawnictwo Uniwersytetu
  43. Warmińsko-Mazurskiego.
  44. Klus-Stańska, D. (2018). Paradygmaty dydaktyki. Myśleć teorią o praktyce. Wydawnictwo
  45. Naukowe PWN.
  46. Kotarbiński, T. (1955). Traktat o dobrej robocie. Łódzkie Towarzystwo Naukowe.
  47. Kvale, S., & Brinkmann, S. (2009). InterViews: Learning the craft of qualitative research
  48. interviewing (Wyd. 2.). Sage.
  49. Kwaśnica, R. (2007). Dwie racjonalności. Od filozofii sensu ku pedagogice ogólnej.
  50. Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.
  51. Latour, B. (2005). Reassembling the social: An introduction to actor-network-theory.
  52. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780199256044.001.0001
  53. Leppert, R. (1996). Potoczne teorie wychowania studentów pedagogiki. Wyższa
  54. Szkoła Pedagogiczna. Wydawnictwo Uczelniane.
  55. Masschelein, J., & Simons, M. (2013). In defence of the school: A public issue (J. Mc-
  56. Martin, tłum.). E-ducation, Culture & Society Publishers. https://philarchive.
  57. org/archive/MASIDO-2
  58. Męczkowska, A. (2002). Od świadomości nauczyciela do konstrukcji świata społecznego.
  59. Nauczycielskie koncepcje wymagań dydaktycznych a problem rekonstrukcyjnej
  60. kompetencji ucznia. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
  61. Montessori, M. (1967). The discovery of the child. Ballantine Books. (Praca oryginalna
  62. opublikowana 1948)
  63. Montessori, M. (2012). The 1946 London lectures. Montessori-Pierson Publishing
  64. Company. (Praca oryginalna opublikowana 1946)
  65. Nowosad, I. (2019). Kultura szkoły w rozwoju szkoły. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
  66. Nowosad, I., & Śliwerski, B. (2025). Strategie, przepływy i bariery reform szkolnych.
  67. Studia z pedagogiki porównawczej. Oficyna Wydawnicza „Impuls
  68. Okoń, W. (1961). Proces nauczania. Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych.
  69. (Oryginalna praca opublikowana 1954).
  70. Polanyi, M. (1966). The tacit dimension. Doubleday. https://monoskop.org/images/
  71. /11/Polanyi_Michael_The_Tacit_Dimension.pdf
  72. Ricoeur, P. (1976). Interpretation theory: Discourse and the surplus of meaning. Texas
  73. Christian University Press. https://www.uni-trier.de/fileadmin/fb1/prof/
  74. PHI/003/Bilddateien/Ricoeur_Interpretation_Theory.pdf
  75. Rutkowiak, J. (2010). Uczenie się w warunkach kultury neoliberalnej: kontekstowanie
  76. jako wyzwanie dla teorii kształcenia. W: E. Potulicka, J. Rutkowiak (red.),
  77. Neoliberalne uwikłania edukacji (s. 163–176). Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
  78. Rzeźnicka-Krupa, J. (2023). Asamblaże uczenia-się: (nie)pełnosprawność, edukacja
  79. i inkluzja a stawanie-się podmiotem uczącym. Niepełnosprawność i Rehabilitacja,
  80. (4), 19–28. https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.3976
  81. Schutz, A. (1967). The phenomenology of the social world. Northwestern University
  82. Press.
  83. Sokal, A., & Bricmont, J. (1998). Modne bzdury: O nadużywaniu pojęć z zakresu nauk
  84. ścisłych przez postmodernistycznych intelektualistów. Prószyński i S-ka.
  85. Sternberg, R. J., Wagner, R. K., Williams, W. M., & Horvath, J. A. (1995). Testing common
  86. sense. American Psychologist, 50(11), 912–927. https://doi.org/10.1037/0003-
  87. -066X.50.11.912
  88. Szempruch, J. (2013). Pedeutologia. Studium teoretyczno-pragmatyczne. Oficyna
  89. Wydawnicza „Impuls”.
  90. Śliwerski, B. (2020). (Kontr-)rewolucja oświatowa: Studium z polityki prawicowych
  91. reform edukacyjnych. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. https://doi.
  92. org/10.18778/8142-978-8
  93. Van Gennep, A. (1960). The rites of passage (M. B. Vizedom, G. L. Caffee, tłum.). University
  94. of Chicago Press.
  95. Van Maanen, J. (2011). Tales of the field: On writing ethnography (Wyd. 2.). University
  96. of Chicago Press.
  97. Zielińska, A. (2020). Młody nauczyciel w szkole. Problemy związane z rozwojem
  98. kompetencji i autonomii. W: J. Madalińska-Michalak, A. Wiłkomirska
  99. (red.), Pedagogika i edukacja wobec kryzysu zaufania, wspólnotowości i autonomii
  100. (s. 308–325). Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. https://doi.
  101. org/10.31338/uw.9788323542957.pp.308-325