Pasek boczny artykułu

Pobieranie
pdf

Treść głównego artykułu

Abstrakt

Kulturowo-historyczna teoria L. S. Wygotskiego w wielu projektach wskazywana jest jako rama teoretyczna. Niestety nie przekłada się to na spójność wybranego pola teoretycznego, przyjętych założeń i konstruktów teoretycznych, budowanych relacji pomiędzy kategoriami a polem empirycznym i wybranym instrumentarium badawczym. W artykule podjęto próbę przedstawienia dialektycznego podejścia do badań nad rozwojem dzieci w perspektywie ontologicznej i epistemologicznej sięgając do źródeł teorii. Narracja artykułu koncentruje się wokół następujących wątków: (1) perspektywa epistemologiczna i ontologiczna podejścia L. S. Wygotskiego, (2) oryginalne pojęcia i kategorie teorio-metody Wygotskiego, (3) koncepcja SNR inicjująca narrację metodologiczną, (4) metody dialektyczno-interaktywne z przykładami zastosowania w zrealizowanych projektach badań, (5) istotne wymagania metodologiczne odnośnie do badań realizowanych w podejściu Wygotskiego.

Słowa kluczowe

Vygotsky’s cultural-historical approach, ontological and epistemological perspectives, the Zone of Proximal Development, theory-method, dialectical methods kulturowo-historyczne podejście Wygotskiego, perspektywa epistemologiczna i ontologiczna, strefa najbliższego rozwoju, teorio-metoda, metody dialektyczne

Szczegóły artykułu

Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Forum Oświatowe

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Licencja

Osoba publikująca wyraża zgodę na udostępnianie utworu przez Dolnośląską Szkołę Wyższą na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe, której pełny tekst dostępny jest na stronie internetowej: https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/legalcode

Osoba zgłaszająca upoważniona przez pozostałych współautorów do ich reprezentowania (autor korespondencyjny) zgłoszonego „utworu” oświadcza, że przysługują mu/jej autorskie prawa do utworu, które nie są ograniczone w zakresie objętym niniejszym oświadczeniem.

Utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza praw autorskich innych osób, ani nie jest ograniczony prawami na rzecz osób trzecich.

Utwór nie był wcześniej publikowany pod tym samym lub innym tytułem, nie stanowi również części innej publikacji. Utwór nie jest obecnie przedmiotem postępowania w innym wydawnictwie.

Osoba zgłaszająca utwór do publikacji w czasopiśmie „Forum Oświatowe” i tym samym potwierdza, że:

  1. Utwór został przygotowany zgodnie z zasadami edytorskimi obowiązującymi w czasopiśmie.
  2. Utwór zawiera informacje o źródłach finansowania badań, które stanowiły podstawę jego opracowania.
  3. Wyraża zgodę na przekazanie utworu do podwójnej recenzji, na podstawie której redakcja podejmie decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu utworu do publikacji.
  4. Wyraża zgodę na dokonanie przez redakcję koniecznych zmian utworu wynikających z opracowania redakcyjnego.
  5. Zobowiązuje się do niezwłocznego dokonania korekty autorskiej utworu, po jego akceptacji przez redakcję. Niedokonanie korekty autorskiej w terminie 14 dni od daty otrzymania materiałów, traktowane będzie za zgodę na wydanie utworu w postaci przekazanej do korekty.

Osoba zgłaszająca udziela Dolnośląskiej Szkole Wyższej nieodpłatnej, nieograniczonej terytorialnie i czasowo nieodpłatnej licencji niewyłącznej na korzystanie z utworu pod warunkiem jego przyjęcia do opublikowania w czasopiśmie „Forum Oświatowe”, na następujących polach eksploatacji:

  1. Utrwalanie, zwielokrotnianie i wytwarzanie egzemplarzy utworu techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową i zapisu elektronicznego.
  2. Obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono: wprowadzanie do obrotu, sprzedaż, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy, publiczne wystawienie, wyświetlenie, a także publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, również w sieci Internet.
  3. Włączenie utworu w skład utworu zbiorowego.
  4. Tłumaczenia na inne języki i rozpowszechniania tych tłumaczeń.

 

Publikujemy zgodnie z zaleceniami The Committee on Publication Ethics (COPE), w wolnym dostępie na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Jak cytować
Filipiak, E. (2026). Podejście kulturowo-historyczne do badania uczenia się i rozwoju. Pułapki metodologiczne i epistemologiczne. Forum Oświatowe, 39(1(75), 15–34. https://doi.org/10.34862/fo.2026.1.2
Pobierz cytowania
Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
BibTeX

Referencje

  1. Bredikyte, M., & Brandisauskiene, A. (2015). Zabawa i samoregulacja dzieci w wieku
  2. przedszkolnym. W: E. Filipiak (red.), Nauczanie rozwijające według Lwa S. Wygotskiego.
  3. Od teorii do zmiany w praktyce (s. 111–133). Art. Studio.
  4. Brown, A. L., & Ferrara, R. A. (1994). Poznawanie stref najbliższego rozwoju. W:
  5. A. Brzezińska, G. Lutomski (red.), Dziecko w świecie ludzi i przedmiotów (s. 217–
  6. ; D. Łukasiewicz, G. Lutomski, A. Brzezińska, tłum.). Wydawnictwo Zysk i S-ka.
  7. Brzezińska, A. (2000a). Społeczna psychologia rozwoju. Wydawnictwo Naukowe
  8. Scholar.
  9. Brzezińska, A. (2000b). Wygotski i z Wygotskim w tle. Wprowadzenie. W: W: A. I.
  10. Brzezińska (red.), Z Wygotskim w tle (Nieobecne dyskursy, cz. VI, s. 5–9). Wydawnictwo
  11. Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
  12. Brzezińska, A. I. (2015). Obserwacja dziecka w sytuacji zadaniowej – konstruowanie
  13. skali SOD-SZ. W: E. Filipiak (red.), Nauczanie rozwijające według Lwa S. Wygotskiego.
  14. Od teorii do zmiany w praktyce (s. 145–165). Art. Studio.
  15. Brzezińska, A. I, Appelt, K, & Ziółkowska, B. (2016). Psychologia rozwoju człowieka.
  16. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
  17. Brzeziński, J. M. (2019). Metodologia badań psychologicznych. Wydawnictwo Naukowe
  18. PWN.
  19. Chaiklin, S. (2003). The Zone of Proximal Development in Vygotsky’s Analysis of
  20. Learning and Instruction. W: A. Kozulin, B. Gindis, V.S. Ageyev, S.M. Miller (red.),
  21. Vygotsky’s Educational Theory in Cultural Context (s. 39–65). Cambridge University
  22. Press.
  23. Dawidow. V. V. (1996). Teoriâ razvivaûŝego obučenâ. INTOR [Теория развивающего
  24. обученя. ИНТOP].
  25. Engeström, Y. (2015). Learning by Expanding. An Activvity-Theoretical Approach
  26. to Developmental Research. Cambridge University Press.
  27. Filipiak, E. (2011). Z Wygotskim i Brunerem w tle. Słownik pojęć kluczowych. Wydawnictwo
  28. Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego. https://repozytorium.ukw.edu.
  29. pl/bitstream/handle/item/1544/Ewa%20Filipiak%20Z%20Wygotskim%20
  30. i%20Brunerem%20w%20tle%20s%C5%82ownik%20pojec%20kluczowych.
  31. pdf?sequence=1&isAllowed=y
  32. Filipiak, E. (2015). Budowanie rusztowania dla myślenia i uczenia się dzieci w perspektywie
  33. społeczno-kulturowej teorii Lwa S. Wygotskiego. W: E. Filipiak (red.)
  34. Nauczanie rozwijające we wczesnej edukacji według Lwa S. Wygotskiego. Od teorii
  35. do zmiany w praktyce (s. 15–36). Wydawnictwo ArtStudio.
  36. Filipiak, E. (2018). Badanie potencjału możliwości uczenia się dzieci – eksperyment
  37. nauczający. Problemy Wczesnej Edukacji, 42(3), 60–71. https://doi.org/10.26881/
  38. pwe.2018.42.07
  39. Filipiak, E. (2022). Rozwijanie zdolności samodzielnego uczenia się − redefinicja
  40. myślenia o gotowości szkolnej dziecka w kontekście kulturowo-historycznej
  41. teorii Lwa S. Wygotskiego. Kwartalnik Pedagogiczny, 67(3(265), 35–52. https://
  42. doi.org/10.31338/2657-6007.kp.2022-3.2
  43. Filipiak, E. (red.). (2015). Nauczanie rozwijające we wczesnej edukacji według Lwa S.
  44. Wygotskiego. Od teorii do zmiany w praktyce. ArtStudio.
  45. Filipiak, E., & Lemańska, E. (2015). Możliwości rozwijania myślenia i uczenia się
  46. dzieci poprzez stawianie zadań rozwojowych. W: E. Filipiak (red.), Nauczanie
  47. rozwijające według Lwa S. Wygotskiego. Od teorii do zmiany w praktyce (s. 39- 65).
  48. Art. Studio.
  49. Fleer M. (2008). Using digital video observations and computer technologies in
  50. a cultural-historical approach. W: M. Hedegaard, M. Fleer (red.), Studying children
  51. a cultural – historical approach (s. 104–118). Open University Press.
  52. Gołębniak, B. D. (2021). Ekspansja uczenia się? Co z nauczaniem. W stronę społeczno-
  53. -kulturowych podstaw edukacji nauczycieli. Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej
  54. Szkoły Wyższej.
  55. Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (2014). Kontrowersje wokół paradygmatów, sprzeczności
  56. i wyłaniające się zbieżności. W: N. K. Denzin & Y. S. Lincoln (red.), Metody
  57. badań jakościowych (T. 1, s. 281–314, M. Niezgoda, Tłum.). Wydawnictwo Naukowe
  58. PWN.
  59. Hedegaard, M. (1990). The Zone of Proximal development as Basic for instruction.
  60. W: L.C. Moll (red.), Vygotsky and Education. Instrucctional implictaions of socio-
  61. -historical psychology (s. 349–371). Cambridge University Press.
  62. Hedegaard, M. (2008). Developing a dialectic approach to researching children’s
  63. development. W: M. M. Hedegaard, M. Fleer (red.), Studying children a cultural
  64. – historical approach (s. 30–46). Open University Press.
  65. Hedegaard, M., & Fleer, M. (red.). (2008). Studying children a cultural – historical
  66. approach. Open University Press.
  67. Ivić, I. (2000). Lew Siemionowicz Wygotski. W: Cz. Kupisiewicz (red.), Myśliciele
  68. o wychowaniu (T. 2, s. 477–493, Dagmara Karbowska et al., tłum.). Oficyna wydawnicza:
  69. Graf-Punkt
  70. Kuhn, T. (2011). Struktura rewolucji naukowych (H. Ostromęcka, tłum.). Aletheia.
  71. Krause, A. (2011). Paradygmaty w pedagogice i jej dyscyplinach szczegółowych.
  72. Studia z Teorii Wychowania, 2(2), 71–82.
  73. Kwieciński, Z. (1993). Mimikra czy sternik? Dramat pedagogiki w sytuacji przesilenia
  74. formacyjnego. W: H. Kwiatkowska (red.), Ewolucja tożsamości pedagogiki,
  75. Materiały z I Zjazdu Pedagogicznego PTP. Polskie Towarzystwo Pedagogiczne.
  76. Leontiew, A. A. (red). (2014). Slovar’ L. S. Vygotskogo. Smysl. [Словарь Л. С.
  77. Выготского. Смысл].
  78. Klus-Stańska, D. (2010). Dydaktyka wobec chaosu pojęć i zdarzeń. Wydawnictwo
  79. Akademickie Żak.
  80. Klus-Stańska, D. (2018). Paradygmaty dydaktyki. Myśleć teorią o praktyce. Wydawnictwo
  81. Naukowe PWN.
  82. Schaffer, H. R. (2005). Psychologia dziecka. Wydawnictwo Naukowe PWN.
  83. Smykowski, B. (2000). Podejście rozwojowe do badania złożonych form zachowań.
  84. W: A. I. Brzezińska (red.), Z Wygotskim w tle (Nieobecne dyskursy, cz. VI, s. 137–
  85. . Wydawnictwo Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika.
  86. Smykowski, B. (2017). Eksperymentalna metoda podwójnej stymulacji w diagnozowaniu
  87. gotowości dzieci do uczenia się pod kierunkiem. Psychologia Wychowawcza,
  88. (11), 19–40. https://doi.org/10.5604/01.3001.0010.5503
  89. Stachowski, R. (2002). Lew S. Vygotsky – prekursor psychologii o dwóch obliczach.
  90. W: A. Brzezińska, M. Marchow (red.) Lew S. Vygotsky. Wybrane prace psychologiczne
  91. II. Dzieciństwo i dorastanie (s. 19–40). Zysk i S-ka.
  92. Shotter, J. (1994). Psychologia Wygotskiego: wspólna aktywność w strefie rozwoju.
  93. W: A. Brzezińska, G. Lutomski (red.), Dziecko w świecie ludzi i przedmiotów (s. 13–
  94. , D. Łukasiewicz, G. Lutomski, A. Brzezińska, tłum.). Wydawnictwo Zysk i S-ka.
  95. Stemplewska-Żakowicz, K. (1996). Osobiste doświadczenia a przekaz społeczny.
  96. O dwóch czynnikach rozwoju poznawczego. Fundacja na Rzecz Rozwoju Nauki
  97. Polskiej.
  98. Śliwerski, B. (2009). Współczesna myśl pedagogiczna, Znaczenia, klasyfikacje, badania.
  99. Oficyna Wydawnicza Impuls.
  100. Wood, D. (2006). Jak dzieci uczą się i myślą. Społeczne konteksty rozwoju poznawczego.
  101. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  102. Wygotski, L. S. (1971). Wybrane prace psychologiczne (E. Flesznerowa, J. Fleszner,
  103. tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.
  104. Wygotski, L. S. (1978). Narzędzie i znak w rozwoju dziecka (B. Grell, tłum.; M. Klimkowski,
  105. red.). Wydawnictwo Naukowe PWN
  106. Wygotski, L. S. (1989). Myślenie i mowa (E. Flesznerowa, J. Fleszner, tłum.). Wydawnictwo
  107. Naukowe PWN.
  108. Zuckerman, G. A. (1994). Diagnosing Learning Initiative. W: M. Hedegaard, J. Lompscher
  109. (red.), Learning Activity and Development (s. 235–249). Aarhus Univeristy
  110. Press.
  111. Zuckerman, G. A. (2007). Child-adult interaction that creates a zone of proximal
  112. development. Journal of Russian and East European Psychology, 45(3), 38–64.
  113. https://doi.org/10.2753/RPO1061-0405450302
  114. Zuckerman, G. A., & Venger, A. L. (2015). Razvitie učebnoj samostoâtel’nosti
  115. [Развитие учебной самостоятельности / Development of Learning Self-dependence].
  116. Open Institute for Developmental Education.