Krytyka umasowienia szkolnictwa wyższego w Polsce i Stanach Zjednoczonych – analiza dyskursu mediów masowych

Łukasz Stankiewicz

Abstrakt


Uniwersalizację dostępu do wykształcenia wyższego uznawano za wielkie osiągnięcie krajów demokratycznych, podstawę dla ich rozwoju gospodarczego i społecznej ruchliwości. Ostatnie lata przyniosły jednak znaczą zmianę w treści narracji dotyczących szkół wyższych. Najbardziej radykalne formy krytyki zawierają sugestię, że konieczne jest dokonanie częściowego „odszkolnienia” społeczeństwa przez cofnięcie procesów umasowienia.

Celem tego artykułu jest przedstawienie wyników krytycznej analizy dyskursu (KAD) odszkolnienia na podstawie źródeł pochodzących z USA i Polski. Zastosowanie KAD pozwala mi pokazać, jak te, z pozoru podobne, narracje mają u swych podstaw dwie przeciwstawne ideologie polityczne – liberalny indywidualizmu w wypadku USA i konserwatywny paternalizm w Polsce. Wskazuję też, w jaki sposób rzeczywista sytuacja absolwentów szkół wyższych stawia w wątpliwość racjonalność prognoz i planów formułowanych w obu odmianach analizowanego dyskursu.


Słowa kluczowe


szkolnictwo wyższe; analiza dyskursu; Polska; Stany Zjednoczone

Bibliografia


Altbach, P. (2015). The rise of the pseudouniversities. International Higher Education, 25, 2–3. Pobrane 10 maja 2016, z: http://ejournals.bc.edu/ojs/index.php/ihe/article/viewFile/6947/6164

Antonowicz, D., Godlewski, B. (2011). Demograficzne tsunami: raport Instytutu Sokratesa na temat wpływu zmian demograficznych na szkolnictwo wyższe do 2020 roku. Warszawa: Instytut Rozwoju Kapitału Intelektualnego im. Sokratesa. Pobrane z: http://instytutsokratesa.pl/pliki/Demograficzne_Tsunami_Instytut_Sokratesa.pdf

Antonowicz, D. (2015). Między siłą globalnych procesów a lokalną tradycją: polskie szkolnictwo wyższe w dobie przemian. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Avery, C., Turner, S. (2012). Student Loans: Do College Students Borrow Too Much – Or Not Enough? The Journal of Economic Perspectives, 26(1), 165–192. http://dx.doi.org/10.1257/jep.26.1.165

Baum, S., Kurose, C., McPherson, M. (2013). An Overview of American Higher Education. The Future of Children, 23(1), 17–39. Pobrane z: http://www.futureofchildren.org/publications/docs/23_01_02.pdf

Bellah, R. N., Madsen, R., Sullivan, W. M., Swidler, A., Tipton, S. M. (2007). Habits of the Heart: Individualism and Commitment in American Life. Berkeley, CA: University of California Press.

Bureau of Labor Statistics. (b.d.), Consumer Price Index – College Tuition and Fees. Pobrane 22 marca 2016, z: http://data.bls.gov/timeseries/CUUR0000SEEB01?output_view=pct_12mths

Bureau of Labor Statistics. (2016a), Employment status of the civilian population 25 years and over by educational attainment. Pobrane 15 maja 2016, z: http://www.bls.gov/news.release/empsit.t04.htm

Bureau of Labor Statistics. (2016b). Usual Weekly Earnings of Wage and Salary Workers News Release. Pobrane 15 maja 2016, z: http://www.bls.gov/news.release/wkyeng.htm

Century Foundation. (2013). Bridging the Higher Education Divide: Strengthening Community Colleges and Restoring the American Dream: The Report of the Century Foundation Task Force on Preventing Community Colleges from Becoming Separate and Unequal. Century Foundation. New York, NY: Century Foundation Press.

Chouliaraki, L., Fairclough, N. (2002). Discourse in Late Modernity: Rethinking Critical Discourse Analysis. Edinburgh: Edinburgh University Press.

Cohen, A., Kiskier, C. (2010). The Shaping of American Higher Education: Emergence and Growth of the Contemporary System (wyd. 2). San Francisco, CA: Jossey-Bass.

Deming, D. J., Goldin, C., Katz, L. F. (2011). The for-profit postsecondary school sector: Nimble critters or agile predators? (NBER Working Paper Nr 17710). Pobrane 10 maja 2016, z: http://www.nber.org/papers/w17710

Deming, D., Goldin, C., Katz, L. (2013). For-profit colleges. The Future of Children, 23(1), 137–163. Pobrane z: http://www.futureofchildren.org/publications/docs/23_01_07.pdf

Duszak, A., Fairclough, N. (2008). Krytyczna analiza dyskursu: interdyscyplinarne podejście do komunikacji społecznej. Kraków: Universitas.

Ernst & Young Business Advisory, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową. (2009). Strategia rozwoju szkolnictwa wyższego w Polsce do 2020 roku. Warszawa: Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową.

Eyal, G., Szelenyi, I., Townsley, E. (1998). Making Capitalism without Capitalists: Class Formation and Elite Struggles in Post-Communist Central Europe. London: Verso.

Fairclough, N. (2001). Language and Power. London: Addison-Wesley Longman.

Fukuyama, F. (2011). The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the French Revolution. New York, NY: Farrar, Straus and Giroux.

Geiger, R. (1993). Research and Relevant Knowledge: American Research Universities Since World War II. New York, NY: Oxford University Press.

Geiger, R. (2004). Knowledge and Money: Research Universities and the Paradox of The Marketplace. Stanford, CA: Stanford University Press.

Goldin, C. D., Katz, L. F. (2009). The Race between Education and Technology. Cambridge: Harvard University Press.

Główny Urząd Statystyczny. (2014). Aktywność ekonomiczna ludności Polski II kwartał 2014. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. Pobrane z: http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rynek-pracy/pracujacy-bezrobotni-bierni-zawodowo-wg-bael/aktywnosc-ekonomiczna-ludnosci-polski-ii-kwartal-2014-r-,4,13.html

Hanushek, E. A., Woessmann, L., Zhang, L. (2011). General education, vocational education, and labor-market outcomes over the life-cycle (NBER Working Paper Nr 17504). Pobrane 10 maja 2016, z: http://www.nber.org/papers/w17504

Jessop, B. (2002). The Future of the Capitalist State. Cambridge: Polity Press.

Karabel, J. (2005). The Chosen: The Hidden History of Admission and Exclusion at Harvard, Yale, and Princeton. Boston, MA: Houghton Mifflin.

Kwiek, M. (2008). Accessibility and Equity, Market Forces, and Entrepreneurship. Higher Education Management and Policy, 20(1), 1–22. http://dx.doi.org/10.1787/hemp-v20-art5-en

Kwiek, M. (2010). Transformacje uniwersytetu: zmiany instytucjonalne i ewolucje polityki edukacyjnej w Europie. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.

Kwiek, M. (2015). Prywatyzacja i deprywatyzacja: od ekspansji do implozji szkolnictwa wyższego w Polsce. Maszynopis. Pobrane z: https://repozytorium.amu.edu.pl/bitstream/10593/14033/1/Kwiek_Prywatyzacja_deprywatyzacja_2015_Final.pdf

Latour, B. (2010). Splatając na nowo to, co społeczne: wprowadzenie do teorii aktora-sieci. Kraków: Universitas.

Leszczyński, A. (2013). Skok w nowoczesność: polityka wzrostu w krajach peryferyjnych 1943-1980. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Marginson, S. (2007). The public/private divide in higher education: A global revision. Higher Education, 53(3), 307–333. http://dx.doi.org/10.1007/s10734-005-8230-y

McNutt, P. (1999). Public goods and club goods. W: B. Bouckaert, G. De Geest (red.), Encyclopedia of Law and Economics (tom 1, s. 927–951). Cheltenham: Edward Elgar. Pobrane z: http://encyclo.findlaw.com/0750book.pdf

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. (2016a). Ekonomiczne aspekty losu absolwentów: poziom ogólnokrajowy: studia pierwszego stopnia. Warszawa: Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Pobrane 26 czerwca 2016, z: http://absolwenci.nauka.gov.pl/reports/PL_1_stopnia.pdf

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. (2016b). Ekonomiczne aspekty losu absolwentów: poziom ogólnokrajowy: studia drugiego stopnia. Warszawa: Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Pobrane 26 czerwca 2016, z: http://absolwenci.nauka.gov.pl/reports/PL_2_stopnia.pdf

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. (2016c). Ekonomiczne aspekty losu absolwentów: poziom ogólnokrajowy: studia jednolite. Warszawa: Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Pobrane 26 czerwca 2016 z: http://absolwenci.nauka.gov.pl/reports/PL_jednolite_mgr.pdf

Mishel, L., Bivens, J., Gould, E., Shierholz, H. (2012). The State of Working America. Ithaca: Cornell University Press.

Organization for Economic Co-operation and Development. (2014). Education at a Glance 2014 OECD Indicators. Paris: OECD Publishing.

Potulicka, E. (2014). Neoliberalne reformy edukacji w Stanach Zjednoczonych: od Ronalda Reagana do Baracka Obamy. Kraków: Impuls.

Ringer, F. K. (1967). Higher education in Germany in the nineteenth century. Journal of Contemporary History, 2(3), 123–138. http://dx.doi.org/10.1177/002200946700200307

Samuelson, P. A. (1954). The pure theory of public expenditure. The Review of Economics and Statistics, 36(4), 387–389. http://dx.doi.org/10.2307/1925895

Skubała-Tokarska, Z., Tokarski, Z. (1972). Uniwersytety w Polsce: rys historyczny. Warszawa: Wiedza Powszechna.

Sowa, J. (2011). Fantomowe ciało króla: peryferyjne zmagania z nowoczesną formą. Kraków: Universitas.

Stankiewicz, Ł. (2014a). Spór o edukację wyższą w perspektywie teorii dóbr pozycjonalnych. Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja, 17(2), 109–130. Pobrane z: http://terazniejszosc.dsw.edu.pl/fileadmin/user_upload/wydawnictwo/TCE/2014_66_8.pdf

Stankiewicz, Ł. (2014b). Wizje uniwersytetu w Polskiej debacie publicznej 2007-2009. Nieopublikowana praca doktorska.

Stankiewicz, Ł. (2015). Społeczna wiedza i legitymizacja a przemiany polskiego uniwersytetu. Nauka i Szkolnictwo Wyższe, 2(46), 75–95. http://dx.doi.org/10.14746/nsw.2015.2.5


Pełny tekst: PDF

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Creative Commons License
Ta praca dostępna jest na licencji Creative Commons Attribution 3.0 License.

Licencja Creative Commons
Forum Oświatowe jest wydawane na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

ISSN 0867-0323 ISSN (online) 2450-3452