Jak tutoring zmienia system działalności szkoły? Raport z badań rekonstrukcyjnych we wrocławskich gimnazjach

Sławomir Krzychała, Agnieszka Zembrzuska

Abstrakt


W latach 2008-2016 we wrocławskich publicznych szkołach wprowadzono tutoring jako zindywidualizowaną metodę wychowawczą. Nauczyciele-tutorzy mieli z czasem zastąpić wychowawcę klasy. W roku szkolnym 2015/2016 przeprowadziliśmy jakościowe badania w 12 gimnazjach. Zarejestrowaliśmy dyskusje grupowe i wywiady pogłębione z nauczycielami pracującymi metodą tutorską. Celem analizy była odpowiedź na pytanie badawcze: W jaki sposób tutoring został włączony w system działalności szkoły? Wprowadzenie tutoringu w szkole ujmujemy jako społeczne konstruowanie indywidualnych i kolektywnych wzorów orientacji. Zawierają one pragmatyczną wiedzę o znaczeniu i sposobach prowadzenia tutoringu w szkole. Prześledziliśmy zmiany, które nastąpiły w wyniku zindywidualizowania pracy wychowawczej i praktyki regularnych tutoriali zorientowanych na wspieranie potencjału i uzdolnień uczniów. Wyodrębniliśmy cztery podstawowe sposoby włączania tutoringu do systemu szkoły: tutoring niszowy, pozorny, instrumentalny i synergiczny. W szkołach, w których dominuje model tutoringu synergicznego, zaobserwowaliśmy najbardziej trwałe jakościowo zmiany w pracy wychowawczej.


Słowa kluczowe


tutoring, indywidualizacja, nauczyciele, zmiana edukacyjna, wiedza pragmatyczna, system działalności

Bibliografia


Bohnsack, R. (2007). Typenbildung, Generalisierung und komparative Analyse: Grundprinzipien der dokumentarischen Methode. W: R. Bohnsack, I. Nentwig-Gesemann, A.-M. Nohl, F. Engelhardt (red.), Die dokumentarische methode und ihre forschungspraxis. Grundlagen qualitativer Sozialforschung (wyd. 2, s. 225–253). Wiesbaden, Germany: VS Verlag für Sozialwissenschaften.

Bohnsack, R. (2014). Rekonstruktive Sozialforschung: Einführung in qualitative Methoden (9., überarb. und erw. Aufl.). UTB: 8242 : Erziehungswissenschaft, Sozialwissenschaft. Opladen, Toronto: Budrich.

Bohnsack, R., Marotzki, W., Meuser, M. (2003). Hauptbegriffe qualitative Sozialforschung: Ein Wörterbuch. UTB Soziologie, Erziehungswissenschaft: nr. 8226. Opladen: Leske + Budrich.

Bohnsack, R., Nentwig-Gesemann, I., Nohl, A.-M. (red.). (2013). Die dokumentarische Methode und ihre Forschungspraxis: Grundlagen qualitativer Sozialforschung. Wiesbaden: Springer VS.

Bohnsack, R., Pfaff, N., Weller, W. (red.). (2010a). Qualitative analysis and documentary method in international educational research. Opladen: Budrich.

Bohnsack, R., Pfaff, N., Weller, W. (red.). (2010b). Qualitative analysis and documentary method in international educational research. Opladen, Farmington Hills, MI.: Barbara Budrich.

Bourdieu, P. (2008). Zmysł praktyczny. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Bourdieu, P. (2010). The logic of practice (Reprint). Cambridge [u.a.]: Polity Press.

Bruner J. (2006). Kultura edukacji, przeł. T. Brzostowska-Tereszkiewicz. wstęp A. Brzezińska. Kraków: Universitas.

Buber M. (1993). Problem człowieka. przeł. J. Doktór, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Budzyński, M., Czekierda, P., Traczyński, J., Zalewski, Z., Zembrzuska, A. (red.). (2009). Tutoring w szkole: między teorią a praktyką zmiany edukacyjnej. Wrocław: Towarzystwo Edukacji Otwartej.

Budzyński, M., Traczyński, J. (2012). Program innowacji pedagogicznej: Tutor-wychowawca we wrocławskiej szkole. Wrocław: Kolegium Tutorów (materiał niepublikowany).

Ciesielska M., Traczyński J., Zembrzuska A. (2015), Program innowacji pedagogicznej „Tutor we wrocławskiej szkole”. Wrocław: Fundacja Kolegium Tutorów (materiał nie publikowany).

Czekierda, P., Fingas, B., Szala, M. (red.). (2015). Tutoring: Teoria, praktyka, studia przypadków. Warszawa: Wolters Kluwer.

Dewe, B., Ferchhoff, W., Radtke, F.-O. (1992). Erziehen als Profession: Zur Logik professionellen Handelns in pädagogischen Feldern. Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften.

Drozd, E., Zembrzuska, A. (2013). School Tutoring as a Concept and a Support Method in Student’s Development. Forum Oświatowe. (2(49)), 167–175.

Engeström, Y. (1999). Activity theory and individual and social transformation. W: Y. Engeström, R. Miettinen, R.-L. Punamèaki-Gitai (red.), Learning in doing. Perspectives on activity theory (s. 19–38). Cambridge, New York: Cambridge University Press.

Engeström, Y. (2005). Non scolae sed vitae discimus: Toward overcoming the encapsulation of school learning. W: H. Daniels (red.), An introduction to Vygotsky (wyd. 2, s. 153–172). New York: Routledge.

Engeström, Y., Kajamaa, A., Lahtinen, P., Sannino, A. (2015). Toward a Grammar of Collaboration. Mind, Culture, and Activity, 22(2), 92–111.

Engeström, Y., Miettinen, R., Punamèaki-Gitai, R.-L. (red.). (1999). Learning in doing. Perspectives on activity theory. Cambridge, New York: Cambridge University Press.

Engeström, Y., Sannino, A. (2012). Badania nad ekspansywnym uczeniem się: założenia, wnioski i przyszłe wyzwania. Forum Oświatowe, 24(1(46)), 209–266.

Fijałkowski, A. (2009). Z dziejów myśli o tutoringu - krótki zarys historii indywidualnego kształcenia i wychowania. Kwartalnik Pedagogiczny. (2), 5–34.

Fingas, B. (2015). Fundamenty i źródła tutoringu. W: P. Czekierda, B. Fingas, M. Szala (red.), Tutoring. Teoria, praktyka, studia przypadków (s. 37–61). Warszawa: Wolters Kluwer.

Gołębniak, B. D. (1998). Zmiany edukacji nauczycieli: Wiedza - biegłość - refleksyjność. Toruń, Poznań: Edytor.

Hornby G., Hall E., Hall C. (2005). Nauczyciel wychowawca. przeł. J. Bartosik. Gdańsk: GWP.

Instytut Badań Edukacyjnych. (2017). Wskaźnika edukacyjnej wartości dodanej (EWD) dla gimnazjów. (01.12.2017) Pobrane z: ewd.edu.pl/wskazniki/gimnazjum.

Kruszelnicki, M. (2015). Tutoring, mentoring, coaching – troskliwe oblicze władzy (ćwiczenia z krytyki Foucaultiańskiej). Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja. (1 (69)), 45–65.

Krzychała, S. (2007). Rekonstrukcyjna formuła badan społecznych - na przykładzie hermeneutyki obiektywnej oraz interpretacji dokumentarnej. W: E. Kurantowicz & M. Nowak-Dziemianowicz (red.), Narracja, krytyka, zmiana. Praktyki badawcze we współczesnej pedagogice (s. 172–183). Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP.

Krzychała, S. (2010a). Badacz w szkole – o rekonstruowaniu edukacyjnej codzienności. W: M. Dudzikowa & M. Czerepaniak-Walczak (red.), Wychowanie: Pojęcia. Procesy. Konteksty: nr. 5. Wychowanie: Pojęcia. Procesy. Konteksty. Tom 5. Codzienność w szkole. Szkoła w codzienności (s. 137–160). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Krzychała, S. (2010b). Metoda dokumentarna jako teoria i praktyka badań edukacyjnych. W: H. Kędzierska (red.), Jakościowe inspiracje w badaniach edukacyjnych (s. 11–30). Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.

Krzychała, S. (red.). (2004). Społeczne przestrzenie doświadczenia: Metoda interpretacji dokumentarnej. Wrocław: Wydaw. Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP.

Kwieciński Z. (2002a). Bezbronni. Toruń: Edytor.

Kwieciński Z. (2002b). Wykluczanie. Toruń: Wydawnictwo UMK.

Lenger, A., Schneickert, C., Schumacher, F. (2013). Pierre Bourdieus Konzeption des Habitus. Wiesbaden: Springer Fachmedien Wiesbaden.

Loos, P. (red.). (2013). Dokumentarische Methode: Grundlagen - Entwicklungen - Anwendungen; [… zum 65. Geburtstag von Ralf Bohnsack …]. Opladen, Berlin [u.a.]: Budrich.

Loos, P., Schäffer, B. (2001). Das Gruppendiskussionsverfahren. Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften.

Mannheim, K. (1956). Essays on the Sociology of Culture. Collected works of Karl Mannheim: Volume 7. Routledge.

Mikiewicz P. (2005). Społeczne światy szkół średnich. Od trajektorii marginesu do trajektorii elit. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe DSWE TWP.

Nohl, A.-M. (2005). Dokumentarische Interpretation narrativer Interviews. Bildungsforschung, 2. Pobrane (01.07.2017) z: www.bildungsforschung.org/Archiv/2005-02/interview/.

Nohl, A.-M. (2013). Relationale Typenbildung und Mehrebenenvergleich. Wiesbaden: Springer Fachmedien Wiesbaden.

Pełczyński, Z. (2007). Tutoring wart zachodu: Z doświadczeń tutora oksfordzkiego. W: Stowarzyszenie Szkoła Liderów (red.), Tutoring. W poszukiwaniu metody kształcenia liderów (s. 31–34). Warszawa: Stowarzyszenie Szkoła Liderów.

Przyborski, A. (2004). Gesprächsanalyse und dokumentarische Methode. Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften.

Rapley, T. (2010). Analiza konwersacji, dyskursu i dokumentów. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Rosenzweig F. (1998). Gwiazda zbawienia. przeł. T. Gadacz. Kraków: Wydawnictwo Znak.

Roth, G. e., Wittich, C. e. (red.). (1978). Economy and society: An outline of interpretive sociology. Berkeley: University of California Press.

Sarnat-Ciastko, A. (2015). Tutoring w polskiej szkole. Engram. Warszawa: Difin.

Schön, D. A. (1983). The reflective practitioner: How professionals think in action. Hampshire: Arena.

Śliwerski B. (2008), Edukacja autorska, Impuls, Kraków.

Tischner J. (1990). Filozofia dramatu. Paris: Éditions du Dialogue.

Tischner J. (2003). O człowieku: wybór pism filozoficznych. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Urbaniak-Zając, D. (2016). W poszukiwaniu teorii działania profesjonalnego pedagogów: Badania rekonstrukcyjne. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.

Zamorska B. (2008). Nauczyciele. (Re)konstrukcje bycia-w-świecie edukacji. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe DSW.

Żółtak, T. (2015). Statystyczne modelowanie wskaźników Edukacji Wartości Dodanej: Podsumowanie polskich doświadczeń 2005-2015. Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.

Zuchniewicz, P. (2015). Tutoring szkolny - personalizacja edukacji. W: P. Czekierda, B. Fingas, M. Szala (red.), Tutoring. Teoria, praktyka, studia przypadków (115-122). Warszawa: Wolters Kluwer.


Pełny tekst: PDF

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Creative Commons License
Ta praca dostępna jest na licencji Creative Commons Attribution 3.0 License.

Licencja Creative Commons
Forum Oświatowe jest wydawane na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

ISSN 0867-0323 ISSN (online) 2450-3452