Cele życiowe ojców i ich dzieci: perspektywa teorii autodeterminacji

Ewa Wojtowicz

Abstrakt


Celem badania było sprawdzenie różnic i podobieństw w wartościowaniu celów życiowych przez ojców i dzieci. Zgodnie z motywacyjną teorią autodeterminacji dokonano podziału aspiracji na cele zewnętrzne (np. finanse, władza, sława) i wewnętrzne (np. afiliacja i cele prospołeczne). Uzyskane rezultaty wskazują, że młodzież wyżej niż ojcowie ceni cele afiliacyjne. Badania pokazało również, że w obu grupach istnieją związki celów: prospołecznych, podkreślających wagę bliskich relacji i samoakceptacji.

Słowa kluczowe


cele życiowe; ojcowie; rodzina; teoria autodeterminacji

Bibliografia


Assor, A., Roth, G. i Deci, E. L. (2004). The Emotional Costs of Parents’ Conditional Regard: A Self-Determination Theory Analysis. Journal of Personality, 72(1), 47-88. doi: 10.1111/j.0022-3506.2004.00256.x

Boguszewski, R. (2010). Co jest ważne, co można a czego nie wolno – normy i wartości w życiu Polaków: komunikat z badań. Warszawa: Centrum Badania Opinii Społecznej. Pobrano 3 listopada 2011, z: http://badanie.cbos.pl/details.asp?q=a1&id=4338

Brown, K. W. i Kasser, T. (2005). Are psychological and ecological well-being compatible? The role of values, mindfulness, and lifestyle. Social Indicators Research, 74(2), 349-368. doi: 10.1007/s11205-004-8207-8

Bryce, W. i Olney, T. J. (1991). Gender differences in consumption aspirations: a cross – cultural appraisal. Social Behavior and Personality, 19(4), 237-253. doi: 10.2224/sbp.1991.19.4.237

Carver, C. S. i Baird, E. (1998). The American dream revisitated: is it what you want or why you want it that matters? Psychological Science, 9(4), 289-292. doi: 10.1111/1467-9280.00057

Czapiński, J. i Panek, T. (2011). Diagnoza społeczna 2011. Pobrano 20 czerwca 2011, z: http://www.diagnoza.com

Deci, E. L., Driver, R. E., Hotchkiss, L., Robbins, R. J. i Wilson, I. M. (1993). The relation of mothers’ controlling vocalizations to Children’s Intrinsic Motivation. Journal of Experimental Child Psychology, 55, 151-162.

Deci, E. L. i Ryan, R. M. (1987). The Support of Autonomy and the Control of Behavior. Journal of Personality and Social Psychology, 53(6), 1024-1037. doi: 10.1037/0022-3514.53.6.1024

Deci, E. L. i Ryan, R. M. (2000). The „What” and „Why” of Goal Pursuits: Human Needs and the Self-Determination of Behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227-268. doi: 10.1207/S15327965PLI1104_01

Deci, E. L. i Ryan, R. M. (2008). Self-Determination Theory: A Macrotheory of Human Motivation, Development, and Health. Canadian Psychology, 49(3), 182-185. doi: 10.1037/a0012801

Deci, E. L. i Vansteenkiste, M. (2004). Self – determination theory and basic need satisfaction: understanding human development in positive psychology. Ricerche di Psicologia, 27(1), 23-40.

Fukuyama, F. (1997). Zaufanie: kapitał społeczny a droga do dobrobytu. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Naukowe.

Fukuyama, F. (2003). Kapitał społeczny. W: L. E. Harrison i S. P. Huntington (Red.), Kultura ma znaczenie (s. 169-187). Poznań: Zysk i S-ka.

Grolnick, W. S., Frodi, A. i Bridges, L. (1984). Maternal control style and the mastery motivation of one-year-olds. Infant Mental Health Journal, 5(2), 15-23. doi: 10.1002/1097-0355(198422)5:2<72::AID-IMHJ2280050203>3.0.CO;2-O

Grolnick, W. S. i Ryan, R. M. (1989). Parent style associated with children’s self-regulation and competence in school. Journal of Educational Psychology, 81(2), 143–154. doi: 10.1037/0022-0663.81.2.143

Grolnick, W. S., Ryan, R. M. i Deci, E. L. (1991). The inner resources for school performance: Motivational mediators of children’s perceptions of their parents. Journal of Educational Psychology, 83(4), 508-517. doi: 10.1037/0022-0663.83.4.508

Grouzet, F. M., Kasser, T., Ahuvia, A., Dols, J. M., Kim, Y., Lau, S., Ryan, R. M., Saunders, S., Schmuck, P. i Sheldon, K. M. (2005). The structure of goals across 15 cultures. Journal of Personality and Social Psychology, 89(5), 800-816. doi: 10.1037/0022-3514.89.5.800

Guay, F., Senecal, C., Gauthier, L. i Fernet, C. (2003). Predicting career indecision: A self-determination theory perspective. Journal of Counseling Psychology, 50(2), 165-177. doi: 10.1037/0022-0167.50.2.165

Hipsz, N. i Wądołowska, K. (2011). Aktywność społeczna polaków – poziom zaangażowania i motywacje: komunikat z badań. Warszawa: Centrum Badania Opinii Społecznej. Pobrano 20 sierpnia 2011, z: http://badanie.cbos.pl/details.asp?q=a1&id=4474

Huta, V. i Ryan, R. M. (2010). Pursuing pleasure or virtue: The differential and overlapping well-being benefits of hedonic and eudaimonic motives. Journal of Happiness Studies, 11(6), 735-762. doi: 10.1007/s10902-009-9171-4

Kasser, T. i Ryan, R. M. (1993). A dark side of the American Dream: Correlates of financial success as a Central Life Aspiration. Journal of Personality and Social Psychology, 65(2), 410-422. doi: 10.1037/0022-3514.65.2.410

Kasser, T. i Ryan, R. M. (1996). Further examining the American dream: differential correlates of intrinsic and extrinsic goals. Personality and Social Psychology Bulletin, 22(3), 80-87. doi: 10.1177/0146167296223006

Kasser, T., Ryan, R. M., Zax, M. i Sameroff, A. J. (1995). The relations of maternal and social environments to late adolescents’ materialistic and prosocial values. Development Psychology, 31(6), 907-914. doi: 10.1037/0012-1649.31.6.907

Kazdin, A. E. (1987). Treatment of antisocial behavior in children: current status and future directions. Psychological Bulletin, 102(2), 187-203. doi: 10.1037/0033-2909.102.2.187

Kohn, M. L., Johns, H. U., Słomczyński, K. M. i Schoenbach, C. (1986). Social stratification and the transmission of values in the family: A cross-national assessment. Sociological Forum, 1(1), 73-102. doi: 10.1007/BF01115074

Lekes, N., Gingras, I., Philippe, F. L., Koestner, R. i Fang., J. (2010). Parental Autonomy-Support, Intrinsic Life Goals, and Well-Being Among Adolescents in China and North America. Journal of Youth and Adolescence, 39(8), 858-869. doi: 10.1007/s10964-009-9451-7

Lewandowska, J. i Wenzel, M. (2004). Praca jako wartość: komunikat z badań. Warszawa: Centrum Badania Opinii Społecznej.

McAdams, D. P. i Bryant, F. B. (1987). Intimacy Motivation and subjective mental health in a nationwide sample. Journal of Personality, 55(3), 395-413. doi: 10.1111/j.1467-6494.1987.tb00444.x

McHoskey, J. W. (1999). Machiavellianism, Intrinsic Versus Extrinsic Goals, and Social Interest: A Self-Determination Theory Analysis. Motivation and Emotion, 23(4), 267-283. doi: 10.1023/A:1021338809469

Mierzwiński, B. (1999). Mężczyzna jako ojciec. Warszawa: Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna.

Miller, R. (1979). Sytuacja młodzieży w społeczeństwie wychowującym. Warszawa: PZWS.

Szafraniec, K. (2011). Młodzi 2011. Warszawa: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów. Pobrano 25 marca 2013, z: http://zds.kprm.gov.pl/sites/default/files/pliki/mlodzi_2011_printerfriendly.pdf

Nurmi, J. E., Pulliainen, H. i Salmela-Aro, K. (1992). Age differences in adults’ control beliefs related to life goals and concerns. Psychology and Aging, 7(2), 194-196. doi: 10.1037/0882-7974.7.2.194

Pospiszyl, K. (2007). Ojciec a wychowanie dziecka. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”.

Radkiewicz, P. i Skarżyńska, K. (2006). Dobro bliskich czy dobro ogółu? Studia Psychologiczne, 44(3), 51-61.

Ryan, R. M. i Deci, E. L. (2000). Self – Determination Theory and the facilitation of Intrinsic Motivation, Social Development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68-78. doi: 10.1037/0003-066X.55.1.68

Ryan, R. M., Chirkov, V., Little, T. D., Sheldon, K. M., Timoshina, E. i Deci, E. L. (1999). The American Dream in Russia: Extrinsic aspirations and well-being in two cultures. Personality and Social Psychology Bulletin, 25(12), 1509-1524. doi: 10.1177/01461672992510007

Ryan, R. M., Huta, V. i Deci, E. L. (2008). Living well: A self-determination theory perspective on eudajmonia. Journal of Happiness Studies, 9(1), 139-170. doi: 10.1007/s10902-006-9023-4

Sheldon, K. M., Elliot, A., Kim, Y. i Kasser, T. (2001). What is satisfying about satisfying events? Testing 10 candidate psychological needs. Journal of Personality and Social Psychology, 80(2), 325-339. doi: 10.1037/0022-3514.80.2.325

Skarżyńska, K. (1991). Konformizm i samokierowanie jako wartości (struktura i źródła). Warszawa: Instytut Psychologii PAN.

Skarżyńska, K. (2004). Poszukiwać przyjaciół czy zdobywać majątek? Cele życiowe a zadowolenie z życia. Roczniki Psychologiczne, 7(1), 7-31.

Skarżyńska, K. (2005). Czy jesteśmy prorozwojowi? Wartości i przekonania ludzi a dobrobyt i demokratyzacja kraju. W: M. Drogosz (Red.), Jak Polacy przegrywają, jak Polacy wygrywają (s. 93-114). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Skarżyńska, K. i Radkiewicz, P. (2007). Zakres zaufania do ludzi a przekonania społeczne o świecie i doświadczenia społeczne. Dwa typy zaufania i ich rola w kapitale społecznym. Kolokwia Psychologiczne, 16, 52-70.

Skorny, Z. (1980). Aspiracje młodzieży oraz kierujące nimi prawidłowości. Wrocław: Ossolineum.

Slany, K. (2002). Alternatywne formy życia małżeńsko-rodzinnego w ponowoczesnym świecie. Kraków: Zakład Wydawniczy NOMOS.

Świda-Ziemba, H. (2000). Wizja świata i wizja bycia w świecie: badania nad studentami. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Véronneau, M., Koestner, R. F. i Abela, J. R. Z. (2005). Intrinsic need satisfaction and well–being in children and adolescents: an application of the Self–determination theory. Journal of Social and Clinical Psychology, 24(2), 280-292. doi: 10.1521/jscp.24.2.280.62277

Waters, E., Wippman, J. i Sroufe, C. A. (1979). Attachment, positive affect, and competence in the peer group: two studies in construct validation. Child Development, 50, 821-829.

Williams, G. C., Cox, E. M., Hedberg, V. A. i Deci, E. L. (2000). Extrinsic life goals and Heath – risk behaviors in adolescent. Journal of Applied Social Psychology, 30(8), 1756-1771. doi: 10.1111/j.1559-1816.2000.tb02466

Wenzel, M. (2004). Wartości życiowe: komunikat z badań. Warszawa: Centrum Badania Opinii Społecznej. Pobrano 2 lipca 2011, z: http://badanie.cbos.pl/details.asp?q=a1&id=3145

Wojtowicz, E. (2005). Cele życiowe, wybory zawodowe i oczekiwania finansowe studentów psychologii. Psychologia. Edukacja i Społeczeństwo, 2(2), 143-156.

Wojtowicz, E. (2009). Przekonania dotyczące natury ludzkiej, cele życiowe a oczekiwania i satysfakcja z pierwszej pracy. Niepublikowana praca doktorska, Warszawa.


Pełny tekst: PDF

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Creative Commons License
Ta praca dostępna jest na licencji Creative Commons Attribution 3.0 License.

Licencja Creative Commons
Forum Oświatowe jest wydawane na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

ISSN 0867-0323 ISSN (online) 2450-3452